1295) IV. Kayıp Şifre Defteri: Vilâyât-ı Sitte Hey’et-i Islâhiyye MiftâhıBerlin Antlaşması'nın 61. Maddesi Kapsamında Şark Vilâyetlerine Gönderilen Birinci Komiser Zeynelâbidîn (Âbidîn) Bey ve Diyarbekir Vilâyeti'nin Kayıp Şifre Cetvelinin (57 / 58 Hücre = %98,3 · 29 / 29 = %100 Alfabe) Yeniden İnşâsı ve 147 Yıldır Okunamamış / Yırtık / Eksik 5 Gizli Telgrafın İlk Deşifresi (BOA, DH.ŞFR. Dosya 111 & 112)
BOA kataloglarında Ocak 1878 (Y.MTV. 1/11) ile Mart 1882 (DH.ŞFR. 113/102, Sisam Râsim Paşa cetveli) arasındaki dört yıl boyunca Bâbıâlî ve Dâhiliye Nezâreti'ne ait hiçbir orijinal şifre miftah defteri günümüze ulaşmamıştır. DH.ŞFR. Dosya 111 ve 112 üzerinde yürüttüğümüz sistematik inceleme, Nisan–Mayıs 1879 (1295) itibarıyla merkezî vilâyetlerde 5 haneli toplamalı yeni bir şifre kodeksine geçilirken, Berlin Antlaşması'nın 61. maddesi uyarınca Diyarbekir–Ma‘mûretü’l-Azîz–Sivas ıslâhâtı için görevlendirilen Birinci Komiser Zeynelâbidîn (Âbidîn) Bey başkanlığındaki komisyona ve Diyarbekir Vilâyeti'ne özel, iki haneli yepyeni bir şifre miftâhı verildiğini ortaya çıkarmıştır. Üstelik mahlûlü %90 kopmuş olan DH.ŞFR. 112/58 şifreden okunduğunda, belgenin bu kayıp defteri bizzat هيئت اصلاحيه يه مخصوص مفتاح (Hey’et-i Islâhiyye’ye mahsûs miftâh) resmî adıyla zikrettiği tespit edilmiştir.29 × 2 = 58 / 81 İki Haneli Harf Mimarisi ve %100 Alfabe Kapsamı (57 / 58 Hücre = %98,3): On dokuz arşiv gömleğine ait 76 varaka çapraz hizalanarak ve bağımsız claude-fable-5-2 + 8× mikroskobik paleografi denetiminden geçirilerek, bu miftâhın tıpkı Y.MTV. 1/6 gibi 3 haneli kelime lügati içermeyen saf iki haneli (29 harf × 2 homofon = 58 / 81) sıfırsız harf cetveli olduğu kanıtlanmıştır. 29 Osmanlı harfinin tamamı (29 / 29 = %100 — 28 Arap harfi + müstakil 29. harf لا) tespit edilmiş; 28 harfin her iki homofonu (2/2) ve 29. harf olan ذ'nin birinci homofonu (39 = ذ) dâhil toplam 58 atanmış hücrenin 57'si (%98,3; 51 Kesin + 6 Muhtemel-güçlü, 0 çakışma) kurtarılmıştır (külliyatta yalnızca ذ'nin ikinci homofonu geçmemiştir).DH.ŞFR. 111/100 Gizli Nüfus Sayımı Telgrafının İlk Deşifresi: Dosyada yalnızca iki şifre sayfasından (Mi=0 ve Mi=1, 15 satır) oluşan, arşivde hiçbir mahlûl varakası bulunmayan ve BOA kataloğuna sadece son satırdaki açık ibareye bakılarak "Yapılacak tahkikatın sonucunun bildirileceği" diye kaydedilen DH.ŞFR. 111/100 (4 Temmuz 1295 / 16 Temmuz 1879), 147 yıl sonra ilk kez okunmuştur. Telgrafın, Berlin Antlaşması'nın 61. maddesi gereğince Bâbıâlî'nin istediği Diyarbekir Vilâyeti gizli Müslim / Gayrimüslim nüfus istatistiği olduğu (henüz bildirimi gelmeyen Kâhta kazâsı hariç 270.[xxx] Müslim ve tam 60.710 Gayrimüslim nüfus bulunduğu, Kâhta nüfusunun da yarına kadar çıkarılacağı) ortaya çıkmıştır.Mi=2) %90'ı kopup yok olan DH.ŞFR. 112/58 şifreden okunarak katalogdaki "Heyet-i Islahiye'ye mahsus miftahın tertibi talebi" özetinin tam tersi olduğu (vilâyet miftâhı kendilerinde bulunmadığından şifreli emirlerin eldeki Hey’et-i Islâhiyye miftâhıyla yazılması talebi) ispatlanmış; (2) Bâbıâlî kâtibinin Mi=3'te بقيه و فرمان yazarak yarısında bıraktığı DH.ŞFR. 112/12 çözülerek katalogdaki "Hurşid Paşa'nın Mardin Mutasarrıflığı'na tayin edildiği" özetinin aksine Serkomiser Âbidîn Bey'in Hurşid Paşa'ya itiraz edip İstanbul'ca iffet ve istikameti mücerreb başka bir zâtın serî‘an intihâb ve i‘zâmını istediği ortaya konulmuş; (3) DH.ŞFR. 111/91 mahlûlünde kâtibin göz atlamasıyla düşürdüğü 2/3 Müslim — 1/3 Gayrimüslim jandarma/polis nisbeti ve (4) katalogda "Filyos" diye geçen Diyarbekir Ermeni Murahhası'nın gerçek adı (Filipos, فلپوس = 65-52-66-14-91) şifreden belgelenmiştir.DH.ŞFR. 1877–1882 Şifre Miftâhları Kronolojisi ve IV. Kayıp Defter'in Yeri| Dönem | Arşiv Kapsamı | Şifre Defteri | Kısım I (Harf Matrisi) | Kısım II (Kelime Lügati) | Arşiv Durumu |
|---|---|---|---|---|---|
11–28 Mayıs 1293 (Mayıs 1877) | DH.ŞFR. 109/1–19 | I. Umûm Vilâyât Miftâhı | 71 / 81 (29 harf + ده، نك) | Sıfırsız 3 haneli (111–999) | Kayıp → Rekonstrükte edildi |
13 Mayıs – 21 Temmuz 1293 | DH.ŞFR. 109/7–55 | II. Umûm Vilâyât Miftâhı | 66 / 81 (29/29 sütun) | Sıfırsız 3 haneli (118–949) | Kayıp → Rekonstrükte edildi |
Haziran 1877 – Ocak 1878 | 109/27–100 & 110/1–14 | BOA, Y.MTV. 1/6, 1/9, 1/10, 1/11 | 58 / 81 (29 × 2) | Sıfırsız 3 haneli (1/9, 1/10) | Orijinalleri mevcut (110/14 çözüldü) |
Haziran 1878 – Nisan 1879 | DH.ŞFR. 110/15–100 & 112/17 | III. Umûm Vilâyât Miftâhı | 58 / 81 (29 × 2; 52/58 kesin) | Sıfırsız 3 + 4 haneli (112–1426+) | Kayıp → Rekonstrükte edildi |
Haziran – Eylül 1879 | DH.ŞFR. 111/63–100 & 112/3–85 | IV. Kayıp Defter: Hey’et-i Islâhiyye Miftâhı (Bu Edisyon) | 58 / 81 (29 × 2; 57/58 = %98,3) | Yok (saf 2 haneli harf cetveli) | Kayıp → Rekonstrükte edildi |
Mayıs 1879 – 1881 | DH.ŞFR. 111/21–113/99 | V. Kayıp Defter: 5 Haneli Toplamalı Kodeks | x411–x525 (+Miftâh × 1000) | 5 haneli sayfa+satır kodeksi | Kayıp (sırada) |
28 Şubat 1297 (12 Mart 1882) | DH.ŞFR. 113/102 | Sisam (Râsim Paşa) Miftâhı | Harf + 2/3 haneli cetvel | Yok | 1878 sonrası ilk orijinal varaka |
Y.MTV. 1/6 İkizliği58 / 81) Gezici Komisyon Miftâhı: Bâbıâlî Şifre Kalemi, vilâyet merkezlerine ağır 5 haneli kodeksler (DH.ŞFR. 111/21+) gönderirken, şark vilâyetlerinde kazâ kazâ dolaşacak olan Vilâyât-ı Sitte Hey’et-i Islâhiyyesi'ne (Birinci Komiser Âbidîn Bey ve İkinci Komiser Manas Efendi) tıpkı 1877 yazındaki Tuna/Kosova cephe cetveli Y.MTV. 1/6 gibi tek yapraklık, sıfırsız 29 × 2 = 58 / 81 saf harf ikame cetveli vermiştir. Kısım II kelime lügati bulunmadığı için şifreli metinlerde tek bir bilinmeyen kod boşluğu dahi kalmamaktadır.DH.ŞFR. 111/91 (Mi=0, st. 4) ve 112/58 (Mi=0, st. 1) varakalarında Bâbıâlî Şifre Kalemi kâtibinin 41 rakamının tam üzerine elyazısıyla لا (49 ile birlikte [41, 49] çifti) ve 17 ile 64 rakamlarının üzerine ث yazması, Osmanlı 29 harfli hurûf-ı hecâ dizisinin (28 Arap harfi + لا) kriptografik yapısını birincil elden kanıtlamaktadır.Kesin (51)Muhtemel-güçlü (6)23 Boş İhtiyat + 1 Tanıksız Hücre (24)
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1· | 11 ن | 12 و | 13 ن | 14 و | 15 ي | 16 س | 17 ث | 18 خ | 19 ب |
| 2· | 21 ا | 22 ح | 23 ه | 24 — | 25 ت | 26 م | 27 ه | 28 ع | 29 ص |
| 3· | 31 ط | 32 ض | 33 ض | 34 ل | 35 ظ | 36 ك | 37 ج | 38 ق | 39 ذ |
| 4· | 41 لا | 42 ز | 43 — | 44 ا | 45 ظ | 46 — | 47 ق | 48 — | 49 لا |
| 5· | 51 ح | 52 ل | 53 — | 54 ط | 55 ش | 56 — | 57 — | 58 ج | 59 ص |
| 6· | 61 خ | 62 — | 63 م | 64 ث | 65 ف | 66 ب | 67 ك | 68 ز | 69 ر |
| 7· | 71 — | 72 — | 73 — | 74 — | 75 د | 76 — | 77 ع | 78 ف | 79 — |
| 8· | 81 — | 82 ر | 83 — | 84 د | 85 — | 86 — | 87 غ | 88 ت | 89 — |
| 9· | 91 س | 92 ش | 93 — | 94 غ | 95 — | 96 — | 97 — | 98 ي | 99 — |
| Harf / Sütun | Doğrulanan Kodlar (külliyat geçişi) | Homofon | Toplam |
|---|---|---|---|
| ا (Elif) | 21 (262), 44 (186) | 2 / 2 | 448 |
| ب / پ (Bâ/Pâ) | 19 (129), 66 (52) | 2 / 2 | 181 |
| ت (Tâ) | 25 (136), 88 (36) | 2 / 2 | 172 |
| ث (Sâ) | 17 (7), 64 (4) | 2 / 2 | 11 |
| ج / چ (Cîm/Çîm) | 37 (32), 58 (18) | 2 / 2 | 50 |
| ح (Hâ) | 22 (22), 51 (47) | 2 / 2 | 69 |
| خ (Hı) | 18 (6), 61 (37) | 2 / 2 | 43 |
| د (Dâl) | 75 (128), 84 (95) | 2 / 2 | 223 |
| ذ (Zâl) | 39 (4) | 1 / 2 | 4 |
| ر (Râ) | 69 (198), 82 (75) | 2 / 2 | 273 |
| ز / ژ (Zây/Jê) | 42 (22), 68 (9) | 2 / 2 | 31 |
| س (Sîn) | 16 (68), 91 (115) | 2 / 2 | 183 |
| ش (Şîn) | 55 (43), 92 (5) | 2 / 2 | 48 |
| ص (Sâd) | 29 (41), 59 (6) | 2 / 2 | 47 |
| ض (Dâd) | 32 (5), 33 (10) | 2 / 2 | 15 |
| ط (Tı) | 31 (13), 54 (3) | 2 / 2 | 16 |
| ظ (Zı) | 35 (4), 45 (4) | 2 / 2 | 8 |
| ع (Ayn) | 28 (18), 77 (81) | 2 / 2 | 99 |
| غ (Gayn) | 87 (3), 94 (22) | 2 / 2 | 25 |
| ف (Fâ) | 65 (51), 78 (9) | 2 / 2 | 60 |
| ق (Kâf) | 38 (13), 47 (92) | 2 / 2 | 105 |
| ك / گ / ڭ (Kef/Gef) | 36 (48), 67 (112) | 2 / 2 | 160 |
| ل (Lâm) | 34 (64), 52 (173) | 2 / 2 | 237 |
| م (Mîm) | 26 (69), 63 (173) | 2 / 2 | 242 |
| ن (Nûn) | 11 (198), 13 (66) | 2 / 2 | 264 |
| و (Vâv) | 12 (142), 14 (144) | 2 / 2 | 286 |
| ه (Hê) | 23 (59), 27 (178) | 2 / 2 | 237 |
| لا (Lâm-Elif) | 41 (31), 49 (10) | 2 / 2 | 41 |
| ي / ى (Yâ) | 15 (252), 98 (128) | 2 / 2 | 380 |
BOA, DH.ŞFR. 111/100 — Tamamen Mahlûlsüz 2 Sayfalık Gizli Diyarbekir Vilâyeti Nüfus Sayımı Telgrafı (Birinci Komiser Âbidîn Bey, 4 Temmuz 1295 / 16 Temmuz 1879)Mi=0 ve Mi=1 olmak üzere 2 şifre sayfası mevcuttur; hiçbir mahlûl varakası yoktur (%100 mahlûlsüz). BOA katalog özeti, sadece son satırdaki açık Türkçe kapanış cümlesine bakılarak "Yapılacak tahkikatın sonucunun bildirileceği. (Diyarbekir)" şeklinde kaydedilmiş; 15 satırlık şifreli gövde 147 yıl boyunca okunamamıştır.Mi=0 st. 1–8 + Mi=1 st. 1–7) Tam Çözüm:داخليه نظارت جليله سنه [عدد ١٣٧]: فى ٢١ حزيران امر تلغرافلرينه جوابدر. لدى التحقيق الان معلوم اولميان يالكز كاخته قضا نفوسندن ماعدا دياربكر ولايتنده ايكى يوز يتمش [بيك ... نـ]فوس مسلمه و التمش بيك يدى يوز اون نفوس غير مسلمه اولديغى اكلاشلديغى و مذكور كاخته قضاس نفوسنك دخى يارينه قدر چيقاريله جغى معروضدر فرمان — فى ٤ تموز سنه ٩٥ / برنجى قوميسر عابدين
60.710) nüfûs-ı gayr-i müslime olduğu anlaşıldığı ve mezkûr Kâhta kazâs[ı] nüfûsunun dahî yarına kadar çıkarılacağı ma‘rûzdur fermân — Fî 4 Temmuz sene 95 / Birinci Komiser Âbidîn.DH.ŞFR. 112/2) Sağlaması: Berlin Antlaşması'nın 61. maddesi uyarınca İngiliz ve Rus diplomatik baskısı altında yürütülen şark vilâyetleri ıslâhâtında en kritik tartışma konusu Müslim ve Gayrimüslim nüfus oranlarıydı. Âbidîn Bey bu telgrafta Kâhta kazâsı hariç Diyarbekir Vilâyeti'nde (o tarihte Malatya sancağı dâhil) 270.[xxx] Müslim ve tam 60.710 Gayrimüslim nüfus tespit edildiğini, Kâhta kazâsı nüfusunun da "yarına kadar" çıkarılacağını bildirmektedir (Not: Mi=0 alt kenarında tarama çerçevesinde kesilen 8. satırın sol ucundaki 27 [ه] grubu ibarenin «...بيك راده سنده نفوس» olabileceğine işaret eder). Nitekim tam ertesi günkü DH.ŞFR. 112/2 (5 Temmuz 1295) telgrafında dört sancağın (Mardin, Diyarbekir, Siird, Malatya) toplam Müslim nüfusu 273.473, Kâhta eklendikten sonraki toplam Gayrimüslim nüfusu ise 62.904 olarak kesinleşmiştir!BOA, DH.ŞFR. 112/58 — Mahlûlü %90 Kopmuş Telgrafın Tam İhyâsı ve Kayıp Miftâhın Resmî Adı (Diyarbekir, 17 Ağustos 1295 / 29 Ağustos 1879)Mi=0 varakası 6 satırlık sağlam şifre metnini taşırken, Mi=1 boş arka yüz, Mi=2 ise %90'ı yırtılıp yok olmuş küçük bir mahlûl köşesidir (yalnızca ...مزده بولنمديغى جهتله / ...ت اصلاحيه يه / ...در kelimeleri kalmıştır). Katalog özeti bu üç kırıntıdan hareketle belgeyi "Vilayete mahsus şifre miftahı kendilerinde bulunmadığından, Heyet-i Islahiye'ye mahsus miftahın tertibi talebi" biçiminde tam ters anlamla özetlemiştir.Mi=0, st. 1–7) Tam Çözüm:داخليه نظارت جليله سنه: مقام ولايته مخصوص اولان شفره مفتاحى نسخه سى هيئت چاكرانه مزده بولنمديغى جهتله بعد ازين شفره ايله شرفصادر اوله جق تلغراف امرلرينك هيئت اصلاحيه يه مخصوص مفتاح ايله [تسطيرى...] خصوصنك ايجاب ايدنلره اراده [سى متوقفـ]ـدر
BOA, DH.ŞFR. 112/12 (Mi=1) — Bâbıâlî Kâtibinin «بقيه و فرمان» Diyerek Çözmeden Bıraktığı Alt Satırlar ve İkinci Katalog Tashihi (Serkomiser Âbidîn Bey, 16 Temmuz 1295 / 28 Temmuz 1879)Mi=2 ve Mi=3'teki ayrık harfli Bâbıâlî müsveddesi incelendiğinde, kâtibin Mi=1 ortasında çözümü yarıda kesip بقيه و فرمان ("gerisi ve fermân") yazarak alt satırları çözmeden bıraktığı görülmektedir.Mi=0 Özeti ve Mi=1 Çözülmemiş Alt Satırların (st. 5–9) Tam Deşifresi: Mi=0 ve Mi=1 üst satırlarda Serkomiser Âbidîn Bey; Mardin Mutasarrıflığı'na atanan Hurşid Paşa'nın şahsî menfaat peşinde koştuğunu, henüz Dersa‘âdet'ten hareket etmediğini ve bu görevde bulundurulmasının en mühim iş olan ıslâhâtı sekteye uğratıp komisyonu müşkül durumda bırakacağını belirttikten sonra, yarım bırakılan son satırlarda şu talepte bulunmaktadır:...بر بشقه سى درسعادتجه [انتخاب ايله / اولنمغله] عفت و استقامتى مجرب بر ذاتك لطفاً [و؟] سريعاً تعين و اعزامنـ[ى] مرحمت خديو اعظميلرندن استرحام اولنور اولبابده فرمان — فى ١٦ تموز سنه ٩٥ / سرقوميسر عابدين
BOA, DH.ŞFR. 111/91 (Mi=0) — Mahlûlde Göz Atlamasıyla (Homoeoteleuton) Düşürülen 2/3 Müslim — 1/3 Gayrimüslim Jandarma ve Polis Nisbeti (2 Temmuz 1295 / 14 Temmuz 1879)Mi=0 üzerinde rakamların üstüne tek tek harfleri yazmış, ancak temize çektiği Mi=2 mahlûl varakasında 1. satır sonundaki ثلثانى (sülüsânı) kelimesinden 2. satırdaki ثلثى (sülüsü) kelimesine göz atlayarak (homoeoteleuton), teşkilâtın asıl mezhebî oranını gösteren 8 kelimelik kilit ibareyi mahlûlden düşürmüştür.Mi=0, st. 3–7) Tam ve Doğrulanmış İbare:...ديكى حالده بتون ولايتده ثلثانى مسلم و بر ثلثى غير مسلم اولهرق ژاندارمه و پوليس قبول ايتمك ايچون...
2/3 Müslim ve 1/3 Gayrimüslim oranı).DH.ŞFR. 112/15, 112/16, 112/45, 112/85 Mi=0) ve Ermeni Murahhası Filipos (فلپوس) Efendi Tashihi (112/3)DH.ŞFR. 112/3 (Mi=0, st. 2): Katalog özetlerinde Rika nokta kaymasıyla "Diyarbekir Ermeni Murahhası Filyos Efendi" olarak geçen şahsın adının şifre cetvelinde 65-52-66-14-91 = فلپوس (Filipos / Philippos Efendi) olarak kodlandığı (112/9 Mi=0 açık metninde de فليپوس) kesinleşmiştir.DH.ŞFR. 112/15 (Mi=0 Kör Çözüm): عن اصل قيصريه [اه]اليسندن آرتين ... مقدم ... دياربكر انكلتره قونسلوسنه ترجمان (‘An-asl Kayseriyye ahâlîsinden Artin ... mukaddem ... Diyârbekir İngiltere Konsolosuna tercümân...).DH.ŞFR. 112/16 (Mi=0 Kör Çözüm): Diyarbekir Valisi İzzet Bey'in دياربكر قو[ميسرى] عابدين بك ايله امتزاج ... ولايتدن عفو بيورلمقلغم حقنـ[ده] (Komiser Âbidîn Bey ile imtizâc edemediğinden vilâyetten affı) telgrafı.DH.ŞFR. 112/45 ve 112/85 (Mi=0 Kör Çözümler): İkinci Komiser Manas Efendi (قوميسر ثانى مناص افندينك حقنده ظهور ايدن شكايات) ve Diyarbekir'den Haleb'e (حلبه = 51-34-66-27) sürülen eşhâsın esâmî defteri telgrafları mahlûllerine bakılmaksızın doğrudan açılmıştır.| Kod | Harf | Durum | n | Başlıca Arşiv Kanıtları (Belge · Kelime) |
|---|---|---|---|---|
11 | ن | Kesin | 198 | ارمنى [44-82-63-11-98] (112/3 Mi0.r1)؛ ماردين [63-21-69-75-15-11] (112/12 Mi0.r1) الان [21-41-11]، نفوسندن (111/100 Mi0.r1، r4)؛ حضرتلرينك (111/63 Mi0.r2) |
12 | و | Kesin | 142 | بتون [19-25-12-13] (111/63 Mi0.r5)؛ غروش [94-69-12-55] (112/7 Mi1.r3) معلوم اولميان، نفوس، يوز، اون (111/100 Mi0.r2، r7، Mi1.r1، r3) |
13 | ن | Kesin | 66 | بتون [19-25-12-13]، كون [36-14-13]، بولنمقده (111/63 Mi0.r5–6) افندينك [21-65-11-84-15-13-67] (112/3 Mi0.r2–3)؛ اولميان، نفوسنك (111/100) |
14 | و | Kesin | 144 | كون [36-14-13]، بولنمقده (111/63 Mi0.r5–6)؛ فلپوس [65-52-66-14-91] (112/3 Mi0.r2) سيواس [91-15-14-21-91] (112/42 Mi0.r1)؛ ولايتنده [14-41-15-25-11-84-27] (111/100 Mi0.r6) |
15 | ي | Kesin | 252 | دياربكر [75-15-21-69-19-67-69] (112/3 Mi0.r1)؛ ايله [21-15-52-27] (112/10 Mi0.r1) يالكز، ولايتنده، ايكى، يتمش، غير (111/100 Mi0.r3، r6–7، Mi1.r4) |
16 | س | Kesin | 68 | درسعادته [75-69-16-28-21-84-25-27] (112/3 Mi0.r3–4)؛ سيواس [16-15-12-21-16] (112/10 Mi0) نفوس [11-65-12-16] (112/7 Mi1.r8 & 111/100 Mi1.r6)؛ پوليس [19-12-52-15-16] (111/91 Mi0.r7) |
17 | ث | Kesin | 7 | ثلثانى [17-52-64-44-11-15] ve بر ثلثى [19-69 | 17-52-64-15] (111/91 Mi0.r4–5 — Bâbıâlî satır arası ث notuyla!) كثيره نك [67-17-15-69-23-11-67] (112/10 Mi3.r5)؛ مبحوث [63-19-51-12-17] (112/67 Mi3.r5)؛ قوميسر ثانى (112/45 Mi0.r2) |
18 | خ | Muhtemel-güçlü | 6 | دخى [75-18-15] (112/10 Mi0.r6 — Bâbıâlî halli)؛ انتخاب [21-11-88-18-44-66] (112/12 Mi1.r6) Rika ١٨ / ٧٥ ayrımı dikkat ister (Fable 5.2 notu) |
19 | ب | Kesin | 129 | بتون [19-25-12-13]، بك [19-67] (111/63 Mi0.r1، r5)؛ دياربكر (112/3، 111/100) پوليس [19-12-52-15-16] (111/91 Mi0.r7 — ب ve پ ortak) |
21 | ا | Kesin | 262 | مشار [26-55-21-69] (111/63 Mi0.r4)؛ دياربكر، اسلام (112/3، 112/7) الان [21-41-11]، اولميان، التمش (111/100 Mi0.r1–2)؛ اصلاحات [21-29-49-22-21-88] (112/64 Mi0.r4) |
22 | ح | Kesin | 22 | اصلاحات [21-29-49-22-21-88] ve بحق [19-22-38] (112/64 Mi0.r4، r6 — 6× mikroskop teyitli) استحصال [21-16-88-22-59-21-52] (112/12 Mi0.r4–5)؛ محسنات (112/64) |
23 | ه | Kesin | 59 | بولنمقده [66-14-34-13-26-47-75-23] (111/63 Mi0.r6–7)؛ شاهانه [55-44-27-21-13-23] (112/9 Mi1.r2) ايتمكده [44-98-25-63-67-84-23] (112/10 Mi0.r2)؛ اصلاحيه يه [21-29-49-51-15-27-98-23] (112/58 Mi0.r5–6) |
24 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | Atanmamış boş hücre (hızlı Rika ellerde 44=ا [٤٤] ve 34=ل [٣٤] zaman zaman ٢٤ biçimine yaklaşmaktadır) |
25 | ت | Kesin | 136 | بتون [19-25-12-13]، حضرتلرينك (111/63 Mi0.r1–2، r5)؛ متصرف [63-25-29-69-65] (112/7 Mi1.r5) كاخته [67-44-61-25-27]، ولايتنده، يتمش، التمش (111/100 Mi0.r3، r6–7، Mi1.r2) |
26 | م | Kesin | 69 | مشار [26-55-21-69]، بولنمقده (111/63 Mi0.r4، r6)؛ مرخصى [26-82-61-29-15] (112/3 Mi0.r1) مقام [26-47-21-63]، مخصوص [26-61-29-12-59] (112/58 Mi0.r1)؛ مسلمه، اولميان (111/100) |
27 | ه | Kesin | 178 | مشاراليه [26-55-21-69-44-52-98-27] (111/63 Mi0.r4–5)؛ عزليله [77-42-52-98-34-27] (112/3 Mi0.r3) كاخته، ولايتنده، مسلمه (111/100)؛ شفره [55-65-69-27]، نسخه سى (112/58 Mi0.r2–3) |
28 | ع | Kesin | 18 | درسعادته [75-69-16-28-21-84-25-27] ve عزيمتنه [28-42-15-63-25-11-27] (112/3 Mi0.r3–4) اعاده سنى [44-28-21-84-27-91-11-98] (112/9 Mi0.r6)؛ سريعاً [91-69-15-28-21] (112/12 Mi1.r8–9) |
29 | ص | Kesin | 41 | مرخصى [26-82-61-29-15] (112/3 Mi0.r1)؛ متصرف [63-25-29-69-65] (112/7 Mi1.r5) اصلاحات [21-29-41-51-44-25] (112/10 Mi0.r1)؛ مخصوص [26-61-29-12-59] (112/58 Mi0.r1) |
31 | ط | Muhtemel-güçlü | 13 | طوغريدن [31-14-94-69-15-75-13] (111/65 Mi1.r9 — Fable 5.2 teyitli)؛ بطريقخانه (112/3 Mi0.r6) اناطوليجه [21-11-21-31-14-52-15-37-23] (112/42 Mi1.r5)؛ لطفاً [52-31-65-21] (112/12 Mi1.r8) |
32 | ض | Muhtemel-güçlü | 5 | حضرتلرينك [51-32-82-25-52-69-15-11-36] (111/63 Mi0.r1–2)؛ اراضى (112/67) Rika ٣٢ / ٣٣ yakınlığı sebebiyle ihtiyatlı statü |
33 | ض | Kesin | 10 | قضالرك [38-33-21-52-69-67]، بعض [19-77-33]، عرض [77-82-33] (112/7 Mi1.r7، 112/9) ضابطه [33-21-19-31-27] (111/91 Mi1.r3)؛ قضا [47-33-44] ve قضاس (111/100 Mi0.r4، Mi1.r6) |
34 | ل | Kesin | 64 | بولنمقده [66-14-34-13-26-47-75-23] (111/63 Mi0.r6–7)؛ انشالله [21-11-55-44-52-34-27] (112/10 Mi0.r3) ايلرولمكده [44-15-34-82-12-34-63-67-75-23] (112/64 Mi0.r2 — Fable 5.2 okuması)؛ اولميان (111/100 Mi0.r2) |
35 | ظ | Muhtemel-güçlü | 4 | ظهور [35-27-14-69] (112/9 Mi2.r12 — aynı kâtibin Mi1.r3'teki 45=ظ yazımıyla karşılaştırmalı) ظهور [35-27-12-69] (112/59 Mi0.r6 — Rika ٣٥ / ٤٥ ayrımı sebebiyle ihtiyatlı statü) |
36 | ك | Kesin | 48 | كون [36-14-13]، حضرتلرينك (111/63 Mi0.r2، r5)؛ بوكون [19-14-36-14-11] (112/3 Mi0.r5) حكومت [51-36-14-26-88] (112/9 Mi1.r9)؛ بيك [66-15-36]، كاخته [36-21-61-25-27] (111/100 Mi1.r2، r5) |
37 | ج | Kesin | 32 | چاكرلرينك [37-21-67-69-52-82-15-11-36] (112/42 Mi0.r1)؛ چاكرانه مزده (112/58 Mi0.r3) منتج [26-13-37] (112/59 Mi2.r3)؛ مجرب [26-37-69-19] (112/12 Mi1.r7–8 — ج ve چ ortak) |
38 | ق | Kesin | 13 | وقوعى [14-38-14-77-15]، قضالرك [38-33-21-52-69-67] (112/7 Mi0.r6، Mi1.r7) بحق [19-22-38] (112/64 Mi0.r6)؛ قبول [38-66-12-52] (111/91 Mi0.r7) |
39 | ذ | Muhtemel-güçlü | 4 | ذاتيه سنى [39-21-25-15-23-91-13-98] (112/12 Mi0.r4 — Bâbıâlî Mi2 mahlûlü) ve بر ذاتك [19-69 | 39-21-25-67] (112/12 Mi1.r8 — Mi3 mahlûlü) ذاته [39-21-25-27] (112/3 Mi1.r1 — Rika ٣٩ / ٢٩ yakınlığı sebebiyle Muhtemel-güçlü) |
41 | لا | Kesin | 31 | ولايتده [12-41-15-25-75-27] (111/91 Mi0.r4 — Bâbıâlî satır arası لا notuyla!)؛ ولايته (112/58 Mi0.r1 — لا notuyla!) اسلام [21-91-41-63] (112/7 Mi0.r1)؛ اصلاحات (112/10 Mi0.r1)؛ الان [21-41-11]، ولايتنده (111/100 Mi0.r1، r6) |
42 | ز | Kesin | 22 | عزليله [77-42-52-98-34-27]، عزيمتنه (112/3 Mi0.r3–4)؛ العزيزده [21-52-77-42-15-68-84-27] (112/9 Mi0.r5) ژاندارمه [42-21-11-84-44-82-63-27] (111/91 Mi0.r6–7 — ز ve ژ ortak!)؛ يالكز [15-44-52-67-42] (111/100 Mi0.r3)؛ اعزامنـ (112/12 Mi1.r9) |
43 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
44 | ا | Kesin | 186 | ارمنى [44-82-63-11-98] (112/3 Mi0.r1)؛ اصلاحات [21-29-41-51-44-25] (112/10 Mi0.r1)؛ محاكمه (112/59 Mi0.r5) اولميان، يالكز، كاخته، قضا، ماعدا، التمش (111/100 Mi0.r2–5، Mi1.r2؛ hızlı Rika ellerde ilk ٤ bazen ٢٤ gibi yumuşar) |
45 | ظ | Kesin | 4 | كاظم [67-44-45-63] (111/63 Mi0.r1 — قرنادن كاظم بك)؛ ظهور [45-27-14-69] (112/9 Mi1.r3 — Bâbıâlî halli) |
46 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
47 | ق | Kesin | 92 | بولنمقده [66-14-34-13-26-47-75-23] (111/63 Mi0.r6–7)؛ بطريقخانه (112/3 Mi0.r6)؛ اقدام (112/10 Mi0.r1) مقام [26-47-21-63] (112/58 Mi0.r1)؛ قضا [47-33-44] (111/100 Mi0.r4)؛ اولهرق [21-12-52-27-69-47] (111/91 Mi0.r6) |
48 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
49 | لا | Kesin | 10 | اصلاحات [21-29-49-22-21-88] (112/64 Mi0.r4 — 6× mikroskop ve Fable 5.2 teyitli) اصلاحات [21-29-49-51-44-25] (112/42 Mi5.r1–2، ×8)؛ هيئت اصلاحيه يه [21-29-49-51-15-27-98-23] (112/58 Mi0.r5–6) |
51 | ح | Kesin | 47 | حضرتلرينك [51-32-82-25-52-69-15-11-36] (111/63 Mi0.r1–2)؛ محل [63-51-52]، حكومت (112/3، 112/9) اصلاحات [21-29-41-51-44-25] (112/10 Mi0.r1)؛ مفتاحى [63-65-25-21-51-15] (112/58 Mi0.r2)؛ حالده (111/91 Mi0.r3) |
52 | ل | Kesin | 173 | مشاراليه (111/63 Mi0.r4)؛ فلپوس [65-52-66-14-91] (112/3 Mi0.r2)؛ ايله (112/10 Mi0.r1) ثلثانى، مسلم، اولهرق، پوليس، قبول (111/91 Mi0.r4–7)؛ معلوم، يالكز، مسلمه، التمش (111/100) |
53 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
54 | ط | Kesin | 3 | طوغرى يه [54-14-87-82-98-15-23] (111/65 Mi1.r9–10 — hemen önündeki طوغريدن [31] ile yan yana، Fable 5.2 teyitli!) |
55 | ش | Kesin | 43 | مشار [26-55-21-69] (111/63 Mi0.r4)؛ غروش [94-69-12-55]، شاهانه (112/7، 112/9) شفره [55-65-69-27] (112/58 Mi0.r2، r4)؛ يتمش [15-25-63-55] (111/100 Mi0.r7)؛ بشقه سى (112/12 Mi1.r5) |
56 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
57 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
58 | ج | Kesin | 18 | اوله جق [44-14-52-23-58-47]، جهتنه [58-27-88-11-27] (112/7 Mi2.r3، 112/9) چاليشه [58-44-52-15-92-27] (112/10 Mi0.r7)؛ امتزاج [21-63-25-68-44-58] (112/16 Mi0.r3) |
59 | ص | Kesin | 6 | استحصال [21-16-88-22-59-21-52] (112/12 Mi0.r4–5 — Bâbıâlî Mi2 mahlûlü)؛ قيصريه [47-15-59-69-98-27] (112/15 Mi0.r1) مخصوص [26-61-29-12-59] (112/58 Mi0.r1 — 29=ص ile aynı kelimede!) |
61 | خ | Kesin | 37 | مرخصى [26-82-61-29-15]، بطريقخانه، خرستيان (112/3، 112/7)؛ خديويلرنده (112/10 Mi0.r4) مخصوص، نسخه سى (112/58 Mi0.r1، r3)؛ كاخته [67-44-61-25-27] (111/100 Mi0.r3، Mi1.r5) |
62 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
63 | م | Kesin | 173 | ارمنى [44-82-63-11-98]، متصرف، معاونى (112/3، 112/7)؛ محاكمه [63-51-44-67-63-27] (112/59 Mi0.r5) معلوم [63-77-52-12-63]، ماعدا، يتمش، التمش، غير مسلمه (111/100)؛ مسلم [63-91-52-63] (111/91 Mi0.r6) |
64 | ث | Kesin | 4 | ثلثانى [17-52-64-44-11-15] ve بر ثلثى [19-69 | 17-52-64-15] (111/91 Mi0.r4–5 — 64 üzerinde Bâbıâlî kâtibinin ث notu، Fable 5.2 teyitli!) اثرى [21-64-69-15] (112/42 Mi5 — Fable 5.2 bağımsız teyidi) |
65 | ف | Kesin | 51 | فلپوس [65-52-66-14-91]، متصرف (112/3، 112/7)؛ شفره [55-65-69-27]، مفتاحى (112/58 Mi0.r2) نفوسندن، نفوس (111/100 Mi0.r4، Mi1.r1، r6)؛ عفت [77-65-25]، لطفاً (112/12 Mi1.r7–8) |
66 | ب | Kesin | 52 | بولنمقده [66-14-34-13-26-47-75-23] (111/63 Mi0.r6)؛ فلپوس [65-52-66-14-91] (112/3 Mi0.r2 — پ!) بيورلديغم (112/10 Mi1.r3)؛ قبول [38-66-12-52] (111/91 Mi0.r7)؛ بيك [66-15-36] (111/100 Mi1.r2) |
67 | ك | Kesin | 112 | دياربكر [75-15-21-69-19-67-69]، افندينك (112/3 Mi0.r1–3)؛ محاكمه (112/59 Mi0.r5) يالكز، كاخته، دياربكر، ايكى، نفوسنك (111/100)؛ بر ذاتك [39-21-25-67] (112/12 Mi1.r8) |
68 | ز | Kesin | 9 | العزيزده [21-52-77-42-15-68-84-27] (112/9 Mi0.r5 — 42=ز ile aynı kelimede!)؛ العزيز (112/10 Mi2.r2) اولديغمزده (112/67 Mi1.r2)؛ يوز [98-12-68] (111/100 Mi1.r3 — يدى يوز اون) |
69 | ر | Kesin | 198 | مشار [26-55-21-69]، حضرتلرينك (111/63 Mi0.r1–4)؛ دياربكر (112/3، 111/100) شفره [55-65-69-27]، چاكرانه مزده (112/58 Mi0.r2–3)؛ بر ثلثى، اولهرق (111/91 Mi0.r5–6) |
71 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
72 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
73 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
74 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
75 | د | Kesin | 128 | بولنمقده (111/63 Mi0.r7)؛ دياربكر [75-15-21-69-19-67-69] (112/3 Mi0.r1)؛ اقدام (112/10 Mi0.r1) نفوسندن، ماعدا، دياربكر (111/100 Mi0.r4–5)؛ ولايتده [12-41-15-25-75-27] (111/91 Mi0.r4) |
76 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
77 | ع | Kesin | 81 | عزليله [77-42-52-98-34-27]، معاونى [63-77-21-12-11-15] (112/3، 112/7)؛ تعالى (112/10 Mi0.r3) معلوم [63-77-52-12-63]، ماعدا (111/100 Mi0.r1، r5)؛ عفت، تعين، اعزامنـ (112/12 Mi1.r7، r9) |
78 | ف | Kesin | 9 | افكار، فرد، كافيدر (112/3، 112/7، 112/9 — Bâbıâlî halleri) نفوس غير مسلمه ([نـ]فوس = [13]-78-14-91، 111/100 Mi1.r3–4) |
79 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
81 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
82 | ر | Kesin | 75 | در [84-82] (111/63 Mi0.r7)؛ ارمنى [44-82-63-11-98]، مرخصى (112/3 Mi0.r1) دياربكر (111/100 Mi0.r6)؛ غير [94-15-82]، ژاندارمه (111/91 Mi0.r5، r7) |
83 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
84 | د | Kesin | 95 | در [84-82] (111/63 Mi0.r7)؛ افندينك [21-65-11-84-15-13-67] (112/3 Mi0.r2–3) چاكرانه مزده (112/58 Mi0.r4)؛ ولايتنده، يدى [15-84-98] (111/100 Mi0.r6، Mi1.r3)؛ ژاندارمه (111/91 Mi0.r6) |
85 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
86 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
87 | غ | Kesin | 3 | طوغرى يه [54-14-87-82-98-15-23] (111/65 Mi1.r9–10 — 94=غ ile ardışık طوغريدن طوغرى يه kalıbında، Fable 5.2 teyitli!) |
88 | ت | Kesin | 36 | دولت [75-12-52-88] (111/65 Mi3.r3)؛ استخبار [44-16-88-61-66-44-82]، حکومت (112/9 Mi0.r3، Mi1.r9) اصلاحات [21-29-49-22-21-88] (112/64 Mi0.r4)؛ استقامتى [21-91-25-47-21-26-88-15] (112/12 Mi1.r7) |
89 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
91 | س | Kesin | 115 | فلپوس [65-52-66-14-91] (112/3 Mi0.r2)؛ سيواس [91-15-14-21-91] (112/42 Mi0.r1)؛ نسخه سى (112/58 Mi0.r3) مسلم [63-91-52-63] (111/91 Mi0.r5–6)؛ نفوسندن، مسلمه، غير مسلمه، قضاس (111/100) |
92 | ش | Muhtemel-güçlü | 5 | خورشيد [61-14-69-92-15-75] (112/12 Mi0.r3 — Bâbıâlî Mi2 mahlûlü)؛ چاليشه (112/10 Mi0.r7) ناشى [11-21-92-98] (112/64 Mi1.r7–8) |
93 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
94 | غ | Kesin | 22 | تلغرافنامه [25-52-94-69-21-65-11-21-26-27]، غروش [94-69-12-55] (112/3، 112/7)؛ طوغريدن (111/65 Mi1.r9) غير مسلم [94-15-82 | 63-91-52-63] (111/91 Mi0.r5–6)؛ غير مسلمه (111/100 Mi1.r4) |
95 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
96 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
97 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |
98 | ي | Kesin | 128 | مشاراليه (111/63 Mi0.r5)؛ ارمنى [44-82-63-11-98]، عزليله (112/3 Mi0.r1، r3) اولميان، يدى يوز (111/100 Mi0.r2، Mi1.r3)؛ اصلاحيه يه (112/58 Mi0.r6)؛ تعين (112/12 Mi1.r9) |
99 | — | Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1) | 0 | 58/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre |