Haziran – Eylül 1879 (1295) IV. Kayıp Şifre Defteri: Vilâyât-ı Sitte Hey’et-i Islâhiyye Miftâhı

Berlin Antlaşması'nın 61. Maddesi Kapsamında Şark Vilâyetlerine Gönderilen Birinci Komiser Zeynelâbidîn (Âbidîn) Bey ve Diyarbekir Vilâyeti'nin Kayıp Şifre Cetvelinin (57 / 58 Hücre = %98,3 · 29 / 29 = %100 Alfabe) Yeniden İnşâsı ve 147 Yıldır Okunamamış / Yırtık / Eksik 5 Gizli Telgrafın İlk Deşifresi (BOA, DH.ŞFR. Dosya 111 & 112)

57 / 58atanmış hücre (%98,3)
29 / 29alfabe sütunu (%100)
28 / 29tam 2/2 homofon çifti
5ilk kez okunan/ihyâ metin
76incelenen arşiv varakası

Yönetici Özeti

1. DH.ŞFR. 1877–1882 Şifre Miftâhları Kronolojisi ve IV. Kayıp Defter'in Yeri

DönemArşiv KapsamıŞifre DefteriKısım I (Harf Matrisi)Kısım II (Kelime Lügati)Arşiv Durumu
11–28 Mayıs 1293 (Mayıs 1877)DH.ŞFR. 109/1–19I. Umûm Vilâyât Miftâhı71 / 81 (29 harf + ‎ده، نك‎)Sıfırsız 3 haneli (111–999)Kayıp → Rekonstrükte edildi
13 Mayıs – 21 Temmuz 1293DH.ŞFR. 109/7–55II. Umûm Vilâyât Miftâhı66 / 81 (29/29 sütun)Sıfırsız 3 haneli (118–949)Kayıp → Rekonstrükte edildi
Haziran 1877 – Ocak 1878109/27–100 & 110/1–14BOA, Y.MTV. 1/6, 1/9, 1/10, 1/1158 / 81 (29 × 2)Sıfırsız 3 haneli (1/9, 1/10)Orijinalleri mevcut (110/14 çözüldü)
Haziran 1878 – Nisan 1879DH.ŞFR. 110/15–100 & 112/17III. Umûm Vilâyât Miftâhı58 / 81 (29 × 2; 52/58 kesin)Sıfırsız 3 + 4 haneli (112–1426+)Kayıp → Rekonstrükte edildi
Haziran – Eylül 1879DH.ŞFR. 111/63–100 & 112/3–85IV. Kayıp Defter: Hey’et-i Islâhiyye Miftâhı (Bu Edisyon)58 / 81 (29 × 2; 57/58 = %98,3)Yok (saf 2 haneli harf cetveli)Kayıp → Rekonstrükte edildi
Mayıs 1879 – 1881DH.ŞFR. 111/21–113/99V. Kayıp Defter: 5 Haneli Toplamalı Kodeksx411–x525 (+Miftâh × 1000)5 haneli sayfa+satır kodeksiKayıp (sırada)
28 Şubat 1297 (12 Mart 1882)DH.ŞFR. 113/102Sisam (Râsim Paşa) MiftâhıHarf + 2/3 haneli cetvelYok1878 sonrası ilk orijinal varaka

Mimari Özellikler ve Y.MTV. 1/6 İkizliği

  1. Saf İki Haneli (58 / 81) Gezici Komisyon Miftâhı: Bâbıâlî Şifre Kalemi, vilâyet merkezlerine ağır 5 haneli kodeksler (DH.ŞFR. 111/21+) gönderirken, şark vilâyetlerinde kazâ kazâ dolaşacak olan Vilâyât-ı Sitte Hey’et-i Islâhiyyesi'ne (Birinci Komiser Âbidîn Bey ve İkinci Komiser Manas Efendi) tıpkı 1877 yazındaki Tuna/Kosova cephe cetveli Y.MTV. 1/6 gibi tek yapraklık, sıfırsız 29 × 2 = 58 / 81 saf harf ikame cetveli vermiştir. Kısım II kelime lügati bulunmadığı için şifreli metinlerde tek bir bilinmeyen kod boşluğu dahi kalmamaktadır.
  2. 29. Harf Olarak Müstakil ‎لا‎ (Lâm-Elif) ve Doğrudan Arşiv Şerhi: DH.ŞFR. 111/91 (Mi=0, st. 4) ve 112/58 (Mi=0, st. 1) varakalarında Bâbıâlî Şifre Kalemi kâtibinin 41 rakamının tam üzerine elyazısıyla ‎لا‎ (49 ile birlikte [41, 49] çifti) ve 17 ile 64 rakamlarının üzerine ‎ث‎ yazması, Osmanlı 29 harfli hurûf-ı hecâ dizisinin (28 Arap harfi + ‎لا‎) kriptografik yapısını birincil elden kanıtlamaktadır.

2. 9×9 Sıfırsız Miftâh Matrisi (57 / 58 Atanmış Hücre = %98,3 · 29 / 29 Harf = %100)

Kesin (51)Muhtemel-güçlü (6)23 Boş İhtiyat + 1 Tanıksız Hücre (24)

123456789
1·
11
ن
12
و
13
ن
14
و
15
ي
16
س
17
ث
18
خ
19
ب
2·
21
ا
22
ح
23
ه
24
—
25
ت
26
م
27
ه
28
ع
29
ص
3·
31
ط
32
ض
33
ض
34
ل
35
ظ
36
ك
37
ج
38
ق
39
ذ
4·
41
لا
42
ز
43
—
44
ا
45
ظ
46
—
47
ق
48
—
49
لا
5·
51
ح
52
ل
53
—
54
ط
55
ش
56
—
57
—
58
ج
59
ص
6·
61
خ
62
—
63
م
64
ث
65
ف
66
ب
67
ك
68
ز
69
ر
7·
71
—
72
—
73
—
74
—
75
د
76
—
77
ع
78
ف
79
—
8·
81
—
82
ر
83
—
84
د
85
—
86
—
87
غ
88
ت
89
—
9·
91
س
92
ش
93
—
94
غ
95
—
96
—
97
—
98
ي
99
—

3. 29 Sütunluk Osmanlı Alfabesi Homofon Dağılımı (29 / 29 Sütun = %100 · 28 Harfte 2/2 Tam Çift)

Harf / SütunDoğrulanan Kodlar (külliyat geçişi)HomofonToplam
ا (Elif)21 (262), 44 (186)2 / 2448
ب / پ (Bâ/Pâ)19 (129), 66 (52)2 / 2181
ت (Tâ)25 (136), 88 (36)2 / 2172
ث (Sâ)17 (7), 64 (4)2 / 211
ج / چ (Cîm/Çîm)37 (32), 58 (18)2 / 250
ح (Hâ)22 (22), 51 (47)2 / 269
خ (Hı)18 (6), 61 (37)2 / 243
د (Dâl)75 (128), 84 (95)2 / 2223
ذ (Zâl)39 (4)1 / 24
ر (Râ)69 (198), 82 (75)2 / 2273
ز / ژ (Zây/Jê)42 (22), 68 (9)2 / 231
س (Sîn)16 (68), 91 (115)2 / 2183
ش (Şîn)55 (43), 92 (5)2 / 248
ص (Sâd)29 (41), 59 (6)2 / 247
ض (Dâd)32 (5), 33 (10)2 / 215
ط (Tı)31 (13), 54 (3)2 / 216
ظ (Zı)35 (4), 45 (4)2 / 28
ع (Ayn)28 (18), 77 (81)2 / 299
غ (Gayn)87 (3), 94 (22)2 / 225
ف (Fâ)65 (51), 78 (9)2 / 260
ق (Kâf)38 (13), 47 (92)2 / 2105
ك / گ / ڭ (Kef/Gef)36 (48), 67 (112)2 / 2160
ل (Lâm)34 (64), 52 (173)2 / 2237
م (Mîm)26 (69), 63 (173)2 / 2242
ن (Nûn)11 (198), 13 (66)2 / 2264
و (Vâv)12 (142), 14 (144)2 / 2286
ه (Hê)23 (59), 27 (178)2 / 2237
لا (Lâm-Elif)41 (31), 49 (10)2 / 241
ي / ى (Yâ)15 (252), 98 (128)2 / 2380

4. 147 Yıl Sonra İlk Kez Deşifre ve İhyâ Edilen 5 Şifreli Telgraf Metni

4.1. BOA, DH.ŞFR. 111/100 — Tamamen Mahlûlsüz 2 Sayfalık Gizli Diyarbekir Vilâyeti Nüfus Sayımı Telgrafı (Birinci Komiser Âbidîn Bey, 4 Temmuz 1295 / 16 Temmuz 1879)

داخليه نظارت جليله سنه [عدد ١٣٧]: فى ٢١ حزيران امر تلغرافلرينه جوابدر. لدى التحقيق الان معلوم اولميان يالكز كاخته قضا نفوسندن ماعدا دياربكر ولايتنده ايكى يوز يتمش [بيك ... نـ]فوس مسلمه و التمش بيك يدى يوز اون نفوس غير مسلمه اولديغى اكلاشلديغى و مذكور كاخته قضاس نفوسنك دخى يارينه قدر چيقاريله جغى معروضدر فرمان — فى ٤ تموز سنه ٩٥ / برنجى قوميسر عابدين

4.2. BOA, DH.ŞFR. 112/58 — Mahlûlü %90 Kopmuş Telgrafın Tam İhyâsı ve Kayıp Miftâhın Resmî Adı (Diyarbekir, 17 Ağustos 1295 / 29 Ağustos 1879)

داخليه نظارت جليله سنه: مقام ولايته مخصوص اولان شفره مفتاحى نسخه سى هيئت چاكرانه مزده بولنمديغى جهتله بعد ازين شفره ايله شرفصادر اوله جق تلغراف امرلرينك هيئت اصلاحيه يه مخصوص مفتاح ايله [تسطيرى...] خصوصنك ايجاب ايدنلره اراده [سى متوقفـ]ـدر

4.3. BOA, DH.ŞFR. 112/12 (Mi=1) — Bâbıâlî Kâtibinin ‎«بقيه و فرمان»‎ Diyerek Çözmeden Bıraktığı Alt Satırlar ve İkinci Katalog Tashihi (Serkomiser Âbidîn Bey, 16 Temmuz 1295 / 28 Temmuz 1879)

...بر بشقه سى درسعادتجه [انتخاب ايله / اولنمغله] عفت و استقامتى مجرب بر ذاتك لطفاً [و؟] سريعاً تعين و اعزامنـ[ى] مرحمت خديو اعظميلرندن استرحام اولنور اولبابده فرمان — فى ١٦ تموز سنه ٩٥ / سرقوميسر عابدين

4.4. BOA, DH.ŞFR. 111/91 (Mi=0) — Mahlûlde Göz Atlamasıyla (Homoeoteleuton) Düşürülen 2/3 Müslim — 1/3 Gayrimüslim Jandarma ve Polis Nisbeti (2 Temmuz 1295 / 14 Temmuz 1879)

...ديكى حالده بتون ولايتده ثلثانى مسلم و بر ثلثى غير مسلم اولهرق ژاندارمه و پوليس قبول ايتمك ايچون...

4.5. Kör Çözüm Doğrulamaları (DH.ŞFR. 112/15, 112/16, 112/45, 112/85 Mi=0) ve Ermeni Murahhası Filipos (‎فلپوس‎) Efendi Tashihi (112/3)

  1. DH.ŞFR. 112/3 (Mi=0, st. 2): Katalog özetlerinde Rika nokta kaymasıyla "Diyarbekir Ermeni Murahhası Filyos Efendi" olarak geçen şahsın adının şifre cetvelinde 65-52-66-14-91 = ‎فلپوس‎ (Filipos / Philippos Efendi) olarak kodlandığı (112/9 Mi=0 açık metninde de ‎فليپوس‎) kesinleşmiştir.
  2. DH.ŞFR. 112/15 (Mi=0 Kör Çözüm): ‎عن اصل قيصريه [اه]اليسندن آرتين ... مقدم ... دياربكر انكلتره قونسلوسنه ترجمان‎ (‘An-asl Kayseriyye ahâlîsinden Artin ... mukaddem ... Diyârbekir İngiltere Konsolosuna tercümân...).
  3. DH.ŞFR. 112/16 (Mi=0 Kör Çözüm): Diyarbekir Valisi İzzet Bey'in ‎دياربكر قو[ميسرى] عابدين بك ايله امتزاج ... ولايتدن عفو بيورلمقلغم حقنـ[ده]‎ (Komiser Âbidîn Bey ile imtizâc edemediğinden vilâyetten affı) telgrafı.
  4. DH.ŞFR. 112/45 ve 112/85 (Mi=0 Kör Çözümler): İkinci Komiser Manas Efendi (‎قوميسر ثانى مناص افندينك حقنده ظهور ايدن شكايات‎) ve Diyarbekir'den Haleb'e (‎حلبه‎ = 51-34-66-27) sürülen eşhâsın esâmî defteri telgrafları mahlûllerine bakılmaksızın doğrudan açılmıştır.

5. 81 Hücrenin Tam Arşiv Kanıt Dökümü

KodHarfDurumnBaşlıca Arşiv Kanıtları (Belge · Kelime)
11نKesin198ارمنى [44-82-63-11-98] (112/3 Mi0.r1)؛ ماردين [63-21-69-75-15-11] (112/12 Mi0.r1)
الان [21-41-11]، نفوسندن (111/100 Mi0.r1، r4)؛ حضرتلرينك (111/63 Mi0.r2)
12وKesin142بتون [19-25-12-13] (111/63 Mi0.r5)؛ غروش [94-69-12-55] (112/7 Mi1.r3)
معلوم اولميان، نفوس، يوز، اون (111/100 Mi0.r2، r7، Mi1.r1، r3)
13نKesin66بتون [19-25-12-13]، كون [36-14-13]، بولنمقده (111/63 Mi0.r5–6)
افندينك [21-65-11-84-15-13-67] (112/3 Mi0.r2–3)؛ اولميان، نفوسنك (111/100)
14وKesin144كون [36-14-13]، بولنمقده (111/63 Mi0.r5–6)؛ فلپوس [65-52-66-14-91] (112/3 Mi0.r2)
سيواس [91-15-14-21-91] (112/42 Mi0.r1)؛ ولايتنده [14-41-15-25-11-84-27] (111/100 Mi0.r6)
15يKesin252دياربكر [75-15-21-69-19-67-69] (112/3 Mi0.r1)؛ ايله [21-15-52-27] (112/10 Mi0.r1)
يالكز، ولايتنده، ايكى، يتمش، غير (111/100 Mi0.r3، r6–7، Mi1.r4)
16سKesin68درسعادته [75-69-16-28-21-84-25-27] (112/3 Mi0.r3–4)؛ سيواس [16-15-12-21-16] (112/10 Mi0)
نفوس [11-65-12-16] (112/7 Mi1.r8 & 111/100 Mi1.r6)؛ پوليس [19-12-52-15-16] (111/91 Mi0.r7)
17ثKesin7ثلثانى [17-52-64-44-11-15] ve بر ثلثى [19-69 | 17-52-64-15] (111/91 Mi0.r4–5 — Bâbıâlî satır arası ث notuyla!)
كثيره نك [67-17-15-69-23-11-67] (112/10 Mi3.r5)؛ مبحوث [63-19-51-12-17] (112/67 Mi3.r5)؛ قوميسر ثانى (112/45 Mi0.r2)
18خMuhtemel-güçlü6دخى [75-18-15] (112/10 Mi0.r6 — Bâbıâlî halli)؛ انتخاب [21-11-88-18-44-66] (112/12 Mi1.r6)
Rika ١٨ / ٧٥ ayrımı dikkat ister (Fable 5.2 notu)
19بKesin129بتون [19-25-12-13]، بك [19-67] (111/63 Mi0.r1، r5)؛ دياربكر (112/3، 111/100)
پوليس [19-12-52-15-16] (111/91 Mi0.r7 — ب ve پ ortak)
21اKesin262مشار [26-55-21-69] (111/63 Mi0.r4)؛ دياربكر، اسلام (112/3، 112/7)
الان [21-41-11]، اولميان، التمش (111/100 Mi0.r1–2)؛ اصلاحات [21-29-49-22-21-88] (112/64 Mi0.r4)
22حKesin22اصلاحات [21-29-49-22-21-88] ve بحق [19-22-38] (112/64 Mi0.r4، r6 — 6× mikroskop teyitli)
استحصال [21-16-88-22-59-21-52] (112/12 Mi0.r4–5)؛ محسنات (112/64)
23هKesin59بولنمقده [66-14-34-13-26-47-75-23] (111/63 Mi0.r6–7)؛ شاهانه [55-44-27-21-13-23] (112/9 Mi1.r2)
ايتمكده [44-98-25-63-67-84-23] (112/10 Mi0.r2)؛ اصلاحيه يه [21-29-49-51-15-27-98-23] (112/58 Mi0.r5–6)
24—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)0Atanmamış boş hücre (hızlı Rika ellerde 44=ا [٤٤] ve 34=ل [٣٤] zaman zaman ٢٤ biçimine yaklaşmaktadır)
25تKesin136بتون [19-25-12-13]، حضرتلرينك (111/63 Mi0.r1–2، r5)؛ متصرف [63-25-29-69-65] (112/7 Mi1.r5)
كاخته [67-44-61-25-27]، ولايتنده، يتمش، التمش (111/100 Mi0.r3، r6–7، Mi1.r2)
26مKesin69مشار [26-55-21-69]، بولنمقده (111/63 Mi0.r4، r6)؛ مرخصى [26-82-61-29-15] (112/3 Mi0.r1)
مقام [26-47-21-63]، مخصوص [26-61-29-12-59] (112/58 Mi0.r1)؛ مسلمه، اولميان (111/100)
27هKesin178مشاراليه [26-55-21-69-44-52-98-27] (111/63 Mi0.r4–5)؛ عزليله [77-42-52-98-34-27] (112/3 Mi0.r3)
كاخته، ولايتنده، مسلمه (111/100)؛ شفره [55-65-69-27]، نسخه سى (112/58 Mi0.r2–3)
28عKesin18درسعادته [75-69-16-28-21-84-25-27] ve عزيمتنه [28-42-15-63-25-11-27] (112/3 Mi0.r3–4)
اعاده سنى [44-28-21-84-27-91-11-98] (112/9 Mi0.r6)؛ سريعاً [91-69-15-28-21] (112/12 Mi1.r8–9)
29صKesin41مرخصى [26-82-61-29-15] (112/3 Mi0.r1)؛ متصرف [63-25-29-69-65] (112/7 Mi1.r5)
اصلاحات [21-29-41-51-44-25] (112/10 Mi0.r1)؛ مخصوص [26-61-29-12-59] (112/58 Mi0.r1)
31طMuhtemel-güçlü13طوغريدن [31-14-94-69-15-75-13] (111/65 Mi1.r9 — Fable 5.2 teyitli)؛ بطريقخانه (112/3 Mi0.r6)
اناطوليجه [21-11-21-31-14-52-15-37-23] (112/42 Mi1.r5)؛ لطفاً [52-31-65-21] (112/12 Mi1.r8)
32ضMuhtemel-güçlü5حضرتلرينك [51-32-82-25-52-69-15-11-36] (111/63 Mi0.r1–2)؛ اراضى (112/67)
Rika ٣٢ / ٣٣ yakınlığı sebebiyle ihtiyatlı statü
33ضKesin10قضالرك [38-33-21-52-69-67]، بعض [19-77-33]، عرض [77-82-33] (112/7 Mi1.r7، 112/9)
ضابطه [33-21-19-31-27] (111/91 Mi1.r3)؛ قضا [47-33-44] ve قضاس (111/100 Mi0.r4، Mi1.r6)
34لKesin64بولنمقده [66-14-34-13-26-47-75-23] (111/63 Mi0.r6–7)؛ انشالله [21-11-55-44-52-34-27] (112/10 Mi0.r3)
ايلرولمكده [44-15-34-82-12-34-63-67-75-23] (112/64 Mi0.r2 — Fable 5.2 okuması)؛ اولميان (111/100 Mi0.r2)
35ظMuhtemel-güçlü4ظهور [35-27-14-69] (112/9 Mi2.r12 — aynı kâtibin Mi1.r3'teki 45=ظ yazımıyla karşılaştırmalı)
ظهور [35-27-12-69] (112/59 Mi0.r6 — Rika ٣٥ / ٤٥ ayrımı sebebiyle ihtiyatlı statü)
36كKesin48كون [36-14-13]، حضرتلرينك (111/63 Mi0.r2، r5)؛ بوكون [19-14-36-14-11] (112/3 Mi0.r5)
حكومت [51-36-14-26-88] (112/9 Mi1.r9)؛ بيك [66-15-36]، كاخته [36-21-61-25-27] (111/100 Mi1.r2، r5)
37جKesin32چاكرلرينك [37-21-67-69-52-82-15-11-36] (112/42 Mi0.r1)؛ چاكرانه مزده (112/58 Mi0.r3)
منتج [26-13-37] (112/59 Mi2.r3)؛ مجرب [26-37-69-19] (112/12 Mi1.r7–8 — ج ve چ ortak)
38قKesin13وقوعى [14-38-14-77-15]، قضالرك [38-33-21-52-69-67] (112/7 Mi0.r6، Mi1.r7)
بحق [19-22-38] (112/64 Mi0.r6)؛ قبول [38-66-12-52] (111/91 Mi0.r7)
39ذMuhtemel-güçlü4ذاتيه سنى [39-21-25-15-23-91-13-98] (112/12 Mi0.r4 — Bâbıâlî Mi2 mahlûlü) ve بر ذاتك [19-69 | 39-21-25-67] (112/12 Mi1.r8 — Mi3 mahlûlü)
ذاته [39-21-25-27] (112/3 Mi1.r1 — Rika ٣٩ / ٢٩ yakınlığı sebebiyle Muhtemel-güçlü)
41لاKesin31ولايتده [12-41-15-25-75-27] (111/91 Mi0.r4 — Bâbıâlî satır arası لا notuyla!)؛ ولايته (112/58 Mi0.r1 — لا notuyla!)
اسلام [21-91-41-63] (112/7 Mi0.r1)؛ اصلاحات (112/10 Mi0.r1)؛ الان [21-41-11]، ولايتنده (111/100 Mi0.r1، r6)
42زKesin22عزليله [77-42-52-98-34-27]، عزيمتنه (112/3 Mi0.r3–4)؛ العزيزده [21-52-77-42-15-68-84-27] (112/9 Mi0.r5)
ژاندارمه [42-21-11-84-44-82-63-27] (111/91 Mi0.r6–7 — ز ve ژ ortak!)؛ يالكز [15-44-52-67-42] (111/100 Mi0.r3)؛ اعزامنـ (112/12 Mi1.r9)
43—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
44اKesin186ارمنى [44-82-63-11-98] (112/3 Mi0.r1)؛ اصلاحات [21-29-41-51-44-25] (112/10 Mi0.r1)؛ محاكمه (112/59 Mi0.r5)
اولميان، يالكز، كاخته، قضا، ماعدا، التمش (111/100 Mi0.r2–5، Mi1.r2؛ hızlı Rika ellerde ilk ٤ bazen ٢٤ gibi yumuşar)
45ظKesin4كاظم [67-44-45-63] (111/63 Mi0.r1 — قرنادن كاظم بك)؛ ظهور [45-27-14-69] (112/9 Mi1.r3 — Bâbıâlî halli)
46—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
47قKesin92بولنمقده [66-14-34-13-26-47-75-23] (111/63 Mi0.r6–7)؛ بطريقخانه (112/3 Mi0.r6)؛ اقدام (112/10 Mi0.r1)
مقام [26-47-21-63] (112/58 Mi0.r1)؛ قضا [47-33-44] (111/100 Mi0.r4)؛ اولهرق [21-12-52-27-69-47] (111/91 Mi0.r6)
48—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
49لاKesin10اصلاحات [21-29-49-22-21-88] (112/64 Mi0.r4 — 6× mikroskop ve Fable 5.2 teyitli)
اصلاحات [21-29-49-51-44-25] (112/42 Mi5.r1–2، ×8)؛ هيئت اصلاحيه يه [21-29-49-51-15-27-98-23] (112/58 Mi0.r5–6)
51حKesin47حضرتلرينك [51-32-82-25-52-69-15-11-36] (111/63 Mi0.r1–2)؛ محل [63-51-52]، حكومت (112/3، 112/9)
اصلاحات [21-29-41-51-44-25] (112/10 Mi0.r1)؛ مفتاحى [63-65-25-21-51-15] (112/58 Mi0.r2)؛ حالده (111/91 Mi0.r3)
52لKesin173مشاراليه (111/63 Mi0.r4)؛ فلپوس [65-52-66-14-91] (112/3 Mi0.r2)؛ ايله (112/10 Mi0.r1)
ثلثانى، مسلم، اولهرق، پوليس، قبول (111/91 Mi0.r4–7)؛ معلوم، يالكز، مسلمه، التمش (111/100)
53—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
54طKesin3طوغرى يه [54-14-87-82-98-15-23] (111/65 Mi1.r9–10 — hemen önündeki طوغريدن [31] ile yan yana، Fable 5.2 teyitli!)
55شKesin43مشار [26-55-21-69] (111/63 Mi0.r4)؛ غروش [94-69-12-55]، شاهانه (112/7، 112/9)
شفره [55-65-69-27] (112/58 Mi0.r2، r4)؛ يتمش [15-25-63-55] (111/100 Mi0.r7)؛ بشقه سى (112/12 Mi1.r5)
56—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
57—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
58جKesin18اوله جق [44-14-52-23-58-47]، جهتنه [58-27-88-11-27] (112/7 Mi2.r3، 112/9)
چاليشه [58-44-52-15-92-27] (112/10 Mi0.r7)؛ امتزاج [21-63-25-68-44-58] (112/16 Mi0.r3)
59صKesin6استحصال [21-16-88-22-59-21-52] (112/12 Mi0.r4–5 — Bâbıâlî Mi2 mahlûlü)؛ قيصريه [47-15-59-69-98-27] (112/15 Mi0.r1)
مخصوص [26-61-29-12-59] (112/58 Mi0.r1 — 29=ص ile aynı kelimede!)
61خKesin37مرخصى [26-82-61-29-15]، بطريقخانه، خرستيان (112/3، 112/7)؛ خديويلرنده (112/10 Mi0.r4)
مخصوص، نسخه سى (112/58 Mi0.r1، r3)؛ كاخته [67-44-61-25-27] (111/100 Mi0.r3، Mi1.r5)
62—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
63مKesin173ارمنى [44-82-63-11-98]، متصرف، معاونى (112/3، 112/7)؛ محاكمه [63-51-44-67-63-27] (112/59 Mi0.r5)
معلوم [63-77-52-12-63]، ماعدا، يتمش، التمش، غير مسلمه (111/100)؛ مسلم [63-91-52-63] (111/91 Mi0.r6)
64ثKesin4ثلثانى [17-52-64-44-11-15] ve بر ثلثى [19-69 | 17-52-64-15] (111/91 Mi0.r4–5 — 64 üzerinde Bâbıâlî kâtibinin ث notu، Fable 5.2 teyitli!)
اثرى [21-64-69-15] (112/42 Mi5 — Fable 5.2 bağımsız teyidi)
65فKesin51فلپوس [65-52-66-14-91]، متصرف (112/3، 112/7)؛ شفره [55-65-69-27]، مفتاحى (112/58 Mi0.r2)
نفوسندن، نفوس (111/100 Mi0.r4، Mi1.r1، r6)؛ عفت [77-65-25]، لطفاً (112/12 Mi1.r7–8)
66بKesin52بولنمقده [66-14-34-13-26-47-75-23] (111/63 Mi0.r6)؛ فلپوس [65-52-66-14-91] (112/3 Mi0.r2 — پ!)
بيورلديغم (112/10 Mi1.r3)؛ قبول [38-66-12-52] (111/91 Mi0.r7)؛ بيك [66-15-36] (111/100 Mi1.r2)
67كKesin112دياربكر [75-15-21-69-19-67-69]، افندينك (112/3 Mi0.r1–3)؛ محاكمه (112/59 Mi0.r5)
يالكز، كاخته، دياربكر، ايكى، نفوسنك (111/100)؛ بر ذاتك [39-21-25-67] (112/12 Mi1.r8)
68زKesin9العزيزده [21-52-77-42-15-68-84-27] (112/9 Mi0.r5 — 42=ز ile aynı kelimede!)؛ العزيز (112/10 Mi2.r2)
اولديغمزده (112/67 Mi1.r2)؛ يوز [98-12-68] (111/100 Mi1.r3 — يدى يوز اون)
69رKesin198مشار [26-55-21-69]، حضرتلرينك (111/63 Mi0.r1–4)؛ دياربكر (112/3، 111/100)
شفره [55-65-69-27]، چاكرانه مزده (112/58 Mi0.r2–3)؛ بر ثلثى، اولهرق (111/91 Mi0.r5–6)
71—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
72—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
73—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
74—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
75دKesin128بولنمقده (111/63 Mi0.r7)؛ دياربكر [75-15-21-69-19-67-69] (112/3 Mi0.r1)؛ اقدام (112/10 Mi0.r1)
نفوسندن، ماعدا، دياربكر (111/100 Mi0.r4–5)؛ ولايتده [12-41-15-25-75-27] (111/91 Mi0.r4)
76—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
77عKesin81عزليله [77-42-52-98-34-27]، معاونى [63-77-21-12-11-15] (112/3، 112/7)؛ تعالى (112/10 Mi0.r3)
معلوم [63-77-52-12-63]، ماعدا (111/100 Mi0.r1، r5)؛ عفت، تعين، اعزامنـ (112/12 Mi1.r7، r9)
78فKesin9افكار، فرد، كافيدر (112/3، 112/7، 112/9 — Bâbıâlî halleri)
نفوس غير مسلمه ([نـ]فوس = [13]-78-14-91، 111/100 Mi1.r3–4)
79—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
81—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
82رKesin75در [84-82] (111/63 Mi0.r7)؛ ارمنى [44-82-63-11-98]، مرخصى (112/3 Mi0.r1)
دياربكر (111/100 Mi0.r6)؛ غير [94-15-82]، ژاندارمه (111/91 Mi0.r5، r7)
83—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
84دKesin95در [84-82] (111/63 Mi0.r7)؛ افندينك [21-65-11-84-15-13-67] (112/3 Mi0.r2–3)
چاكرانه مزده (112/58 Mi0.r4)؛ ولايتنده، يدى [15-84-98] (111/100 Mi0.r6، Mi1.r3)؛ ژاندارمه (111/91 Mi0.r6)
85—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
86—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
87غKesin3طوغرى يه [54-14-87-82-98-15-23] (111/65 Mi1.r9–10 — 94=غ ile ardışık طوغريدن طوغرى يه kalıbında، Fable 5.2 teyitli!)
88تKesin36دولت [75-12-52-88] (111/65 Mi3.r3)؛ استخبار [44-16-88-61-66-44-82]، حکومت (112/9 Mi0.r3، Mi1.r9)
اصلاحات [21-29-49-22-21-88] (112/64 Mi0.r4)؛ استقامتى [21-91-25-47-21-26-88-15] (112/12 Mi1.r7)
89—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
91سKesin115فلپوس [65-52-66-14-91] (112/3 Mi0.r2)؛ سيواس [91-15-14-21-91] (112/42 Mi0.r1)؛ نسخه سى (112/58 Mi0.r3)
مسلم [63-91-52-63] (111/91 Mi0.r5–6)؛ نفوسندن، مسلمه، غير مسلمه، قضاس (111/100)
92شMuhtemel-güçlü5خورشيد [61-14-69-92-15-75] (112/12 Mi0.r3 — Bâbıâlî Mi2 mahlûlü)؛ چاليشه (112/10 Mi0.r7)
ناشى [11-21-92-98] (112/64 Mi1.r7–8)
93—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
94غKesin22تلغرافنامه [25-52-94-69-21-65-11-21-26-27]، غروش [94-69-12-55] (112/3، 112/7)؛ طوغريدن (111/65 Mi1.r9)
غير مسلم [94-15-82 | 63-91-52-63] (111/91 Mi0.r5–6)؛ غير مسلمه (111/100 Mi1.r4)
95—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
96—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
97—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre
98يKesin128مشاراليه (111/63 Mi0.r5)؛ ارمنى [44-82-63-11-98]، عزليله (112/3 Mi0.r1، r3)
اولميان، يدى يوز (111/100 Mi0.r2، Mi1.r3)؛ اصلاحيه يه (112/58 Mi0.r6)؛ تعين (112/12 Mi1.r9)
99—Atanmamış Boş Hücre (23) / Tanıksız (1)058/81 tasarım yasası gereği 23'ü atanmamış boş ihtiyat hücresi, yalnız 1'i (ذ harfinin 2. homofonu) külliyatta geçmeyen hücre

6. Görsel Arşiv Kanıt Levhaları

Levha 1 — BOA, DH.ŞFR. 111/100 (Mi=0, Diyarbekir, 4 Temmuz 1295 / 16 Temmuz 1879) — 147 Yıldır Okunamamış Mahlûlsüz Nüfus Sayımı Telgrafı (s. 1)
Levha 1 — BOA, DH.ŞFR. 111/100 (Mi=0, Diyarbekir, 4 Temmuz 1295 / 16 Temmuz 1879) — 147 Yıldır Okunamamış Mahlûlsüz Nüfus Sayımı Telgrafı (s. 1) — Birinci Komiser Zeynelâbidîn (Âbidîn) Bey'in Berlin Antlaşması 61. maddesi kapsamında çektiği ve arşivde hiçbir mahlûlü bulunmayan 2 sayfalık gizli telgrafın ilk sayfası: ‎الان معلوم اولميان يالكز كاخته قضا نفوسندن ماعدا دياربكر ولايتنده ايكى يوز يتمش‎ [‎بيك‎ ...].
Levha 2 — BOA, DH.ŞFR. 111/100 (Mi=1, Diyarbekir, 4 Temmuz 1295) — Mahlûlsüz Nüfus Sayımı Telgrafının İkinci Sayfası ve Âbidîn Bey İmzası
Levha 2 — BOA, DH.ŞFR. 111/100 (Mi=1, Diyarbekir, 4 Temmuz 1295) — Mahlûlsüz Nüfus Sayımı Telgrafının İkinci Sayfası ve Âbidîn Bey İmzası — [‎نـ‎]‎فوس مسلمه و التمش بيك يدى يوز اون‎ (60.710) ‎نفوس غير مسلمه اولديغى اكلاشلديغى و مذكور كاخته قضاس نفوسنك دخى يارينه قدر چيقاريله جغى معروضدر فرمان‎ — ‎فى ٤ تموز سنه ٩٥‎ / ‎برنجى قوميسر عابدين‎.
Levha 3 — BOA, DH.ŞFR. 112/58 (Mi=0 Şifre Cetveli & %90'ı Kopmuş Mi=2 Mahlûl Parçası, 17 Ağustos 1295) — Kayıp Defterin Resmî Adını Belgeleyen Varakalar
Levha 3 — BOA, DH.ŞFR. 112/58 (Mi=0 Şifre Cetveli & %90'ı Kopmuş Mi=2 Mahlûl Parçası, 17 Ağustos 1295) — Kayıp Defterin Resmî Adını Belgeleyen Varakalar — Solda 6 satırlık sağlam şifre cetveli (Mi=0), sağda %90'ı yırtılıp kaybolmuş mahlûl köşesi (Mi=2): ‎مقام ولايته مخصوص اولان شفره مفتاحى نسخه سى هيئت چاكرانه مزده بولنمديغى جهتله‎... ‎هيئت اصلاحيه يه مخصوص مفتاح ايله‎...
Levha 4 — BOA, DH.ŞFR. 112/12 (Mi=1 Şifre & Mi=3 «بقيه و فرمان» Yarım Mahlûl, 16 Temmuz 1295) — Hurşid Paşa Hakkındaki Katalog Tersliğinin Tashihi
Levha 4 — BOA, DH.ŞFR. 112/12 (Mi=1 Şifre & Mi=3 «بقيه و فرمان» Yarım Mahlûl, 16 Temmuz 1295) — Hurşid Paşa Hakkındaki Katalog Tersliğinin Tashihi — Bâbıâlî kâtibinin Mi=3'te ‎بقيه و فرمان‎ yazarak çözmeden bıraktığı alt satırların (‎عفت و استقامتى مجرب بر ذاتك لطفاً‎ [‎و؟‎] ‎سريعاً تعين و اعزامنى‎...) ilk tam çözümü.
Levha 5 — BOA, DH.ŞFR. 111/91 (Mi=0, Diyarbekir, 2 Temmuz 1295) — Mahlûlde Göz Atlamasıyla Düşen 2/3 Müslim — 1/3 Gayrimüslim Jandarma/Polis Nisbeti
Levha 5 — BOA, DH.ŞFR. 111/91 (Mi=0, Diyarbekir, 2 Temmuz 1295) — Mahlûlde Göz Atlamasıyla Düşen 2/3 Müslim — 1/3 Gayrimüslim Jandarma/Polis Nisbeti — Bâbıâlî kâtibinin bizzat rakamların üstüne ‎ث‎ (17 ve 64) ve ‎لا‎ (41) harflerini yazdığı, ancak mahlûle geçirirken ‎ثلثانى‎ kelimesinden ‎ثلثى‎ kelimesine göz atlayarak düşürdüğü ‎بتون ولايتده ثلثانى مسلم و بر ثلثى غير مسلم اولهرق ژاندارمه و پوليس قبول‎ ibaresi.
Levha 6 — BOA, DH.ŞFR. 112/3 (Mi=0, Diyarbekir, 6 Temmuz 1295) — Diyarbekir Ermeni Murahhası Filipos (فلپوس) Efendi'nin Gerçek Adının Tespiti
Levha 6 — BOA, DH.ŞFR. 112/3 (Mi=0, Diyarbekir, 6 Temmuz 1295) — Diyarbekir Ermeni Murahhası Filipos (فلپوس) Efendi'nin Gerçek Adının Tespiti — 2. satırda ‎فلپوس‎ = 65-52-66-14-91 (66 = ‎ب‎/‎پ‎) şifrelemesiyle katalogdaki 'Filyos' okumasını tashih eden ve ‎درسعادته عزيمتنه‎ (28 = ‎ع،‎ 42 = ‎ز‎) kelimelerini belgeleyen varaka.
Levha 7 — DH.ŞFR. 112/64 (Mi=0, 6× Yakınlaştırma) — لا = [41, 49], ح = [22, 51] ve ق = 38 Mikroskobik Doğrulama Kesiti
Levha 7 — DH.ŞFR. 112/64 (Mi=0, 6× Yakınlaştırma) — لا = [41, 49], ح = [22, 51] ve ق = 38 Mikroskobik Doğrulama Kesiti — Aynı karede hem 41 = ‎لا‎ hem 49 = ‎لا‎ (‎اصلاحات‎ = 21-29-49-22-21-88 ‎مخصوصهٔ سنيه‎) ve ‎بحق‎ (19-22-38) geçişlerini belgeleyen yüksek çözünürlüklü kesit.
Levha 8 — DH.ŞFR. 112/15 (Mi=0) & 112/16 (Mi=0) — İngiltere Konsolosu Tercümanı Kayserili Artin ve Vali İzzet Bey Kör Çözüm Varakaları
Levha 8 — DH.ŞFR. 112/15 (Mi=0) & 112/16 (Mi=0) — İngiltere Konsolosu Tercümanı Kayserili Artin ve Vali İzzet Bey Kör Çözüm Varakaları — Solda ‎عن اصل قيصريه اهاليسندن آرتين‎ (59 = ‎ص‎), sağda Diyarbekir Valisi İzzet Bey'in ‎دياربكر قو‎[‎ميسرى‎] ‎عابدين بك ايله امتزاج‎... ‎ولايتدن عفو بيورلمقلغم‎ kör çözümleri.