BOA Yıldız Arşivi 1877 (1294) Orijinal Bâbıâlî Şifre Miftâhları Külliyâtı (Y.MTV. 1/6, 1/9, 1/10, 1/11) — Tam Çözüm

93 Harbi (1877–1878) Bâbıâlî İki Haneli Harf Cetvellerinin (3 × 58/81 = 174 Hücre) ve Sıfırsız Üç Haneli Kelime Lügatlerinin Karşılaştırmalı Edisyonu · Hazırlanış: 17.11.2026

3 × 58 / 81çözülen 1877 harf cetveli
23 / 81her cetvelde boş bırakılan sayı
29 × 2harf başına sabit homofon
%0 SıfırKısım I ve Kısım II'de 0 rakamı
4 GömlekY.MTV. 1/6, 1/9, 1/10, 1/11
6 Levhaorijinal arşiv faksimilesi

1. Karşılaştırmalı Mimari Özet ve 58 / 81 Tasarım Yasası

Osmanlı Arşivi Yıldız Mütenevvi Maruzat fonunda (Y.MTV. Dosya 1) günümüze ulaşan 1877 tarihli üç orijinal Bâbıâlî iki haneli şifre cetvelinin (1/6, 1/9, 1/10) tamamı hücre hücre okunmuş ve üçünün de 81 sayılık sıfırsız (11–99) havuzdan tam 58 sayıyı (29 Osmanlı harfi × 2 homofon) doldurup tam 23 sayıyı atanmamış (boş) bıraktığı kanıtlanmıştır. Bu bulgu, Mayıs 1293 (Mayıs 1877) Umûm Vilâyât miftahında 2.515 şifre grubunda hiç görülmeyen 10 sayının da defter tanzim edilirken boş bırakıldığını kesin olarak doğrular.

Arşiv ReferansıHicrî / Mîlâdî TarihDolu SayıBoş SayıHomofon KuralıKısım II (Üç Haneli Lügat)
DH.ŞFR. 109/1–15 (Rekonstrüksiyon)Mayıs 1293 / Mayıs 187771 / 8110 / 8129 harf (1–6 homofon) + ده, نكSıfırsız 111–999 (17 kod belgelendi)
BOA, Y.MTV. 1/6 (Orijinal)29 C.evvel 1294 / 11 Haziran 187758 / 8123 / 8129 harf × 2 homofonYok (yalnız 2 haneli cetvel)
BOA, Y.MTV. 1/9 (Orijinal)15 Ramazan 1294 / 23 Eylül 187758 / 8123 / 8129 harf × 2 homofonSıfırsız 118–988 (2 sayfa tam lügat)
BOA, Y.MTV. 1/10 (Orijinal)7 Zilhicce 1294 / 13 Aralık 187758 / 8123 / 8129 harf × 2 homofonSıfırsız 255–956+ (5 sayfa tam lügat)
BOA, Y.MTV. 1/11 (Orijinal)17 Muharrem 1295 / 21 Ocak 1878——Yalnız kelime kodeksiAlfabetik حرف الالف–حرف الياء kodeksi

2. BOA, Y.MTV. 1/6 (29 Cemâziyelevvel 1294 / 11 Haziran 1877) — 58 / 81 Tam Çözüm

Hem «Şifre etmek içün» (شفره ايتمك ايچون) hem de «Açmak içün» (اچمق ايچون) cetvellerini aynı varakada taşıyan bu belge, iki tablonun çapraz kontrolüyle 58 / 58 sıfır hatayla doğrulanmıştır. Atanmamış 23 sayı: 19, 23, 25, 26, 27, 32, 33, 39, 46, 47, 48, 53, 58, 67, 69, 71, 73, 77, 78, 85, 89, 92, 97.

123456789
1·
11
د
12
ح
13
ذ
14
ا
15
ا
16
ب
17
ع
18
ت
19
—
2·
21
غ
22
ث
23
—
24
خ
25
—
26
—
27
—
28
ذ
29
ر
3·
31
ب
32
—
33
—
34
ج
35
ز
36
ر
37
ت
38
ع
39
—
4·
41
خ
42
ز
43
ظ
44
ق
45
ث
46
—
47
—
48
—
49
ج
5·
51
س
52
د
53
—
54
ص
55
ش
56
ى
57
م
58
—
59
ق
6·
61
لا
62
م
63
ح
64
س
65
ص
66
ش
67
—
68
ض
69
—
7·
71
—
72
و
73
—
74
ل
75
ك
76
ف
77
—
78
—
79
ى
8·
81
ض
82
ن
83
ل
84
ط
85
—
86
لا
87
ف
88
ك
89
—
9·
91
ه
92
—
93
ط
94
غ
95
ن
96
ظ
97
—
98
ه
99
و

2.1 Y.MTV. 1/6 Şifreleme Cetveli (29 Harf × 2 Homofon)

HarfKodlarHarfKodlarHarfKodlar
ا14, 15ب16, 31ت18, 37
ث22, 45ج34, 49ح12, 63
خ24, 41د11, 52ذ13, 28
ر29, 36ز35, 42س51, 64
ش55, 66ص54, 65ض68, 81
ط84, 93ظ43, 96ع17, 38
غ21, 94ف76, 87ق44, 59
ك75, 88ل74, 83م57, 62
ن82, 95و72, 99ه91, 98
لا61, 86ى56, 79——
Levha A · BOA, Y.MTV. 1/6 (29 Cemâziyelevvel 1294 / 11 Haziran 1877)
Levha A · BOA, Y.MTV. 1/6 (29 Cemâziyelevvel 1294 / 11 Haziran 1877) — Üstte «شفره ايتمك ايچون» (29 harf × 2 homofon = 58 sayı; son 3 kutu boş), altta «اچمق ايچون» (11–99 sıralı açma cetveli).

3. BOA, Y.MTV. 1/9 (15 Ramazan 1294 / 23 Eylül 1877) — 58 / 81 Tam Çözüm ve Kısım II Lügati

Mayıs 1293 Umûm Vilâyât defterinin doğrudan yapısal ikizidir: üstte 29 harflik iki haneli tablo (58 dolu, 23 boş sayı: 18, 32, 33, 35, 36, 37, 38, 46, 47, 48, 53, 58, 63, 69, 73, 77, 78, 81, 83, 84, 85, 89, 97), altta ise 118 = اراده سنيه ile başlayıp 988'de biten sıfırsız üç haneli kelime lügati yer alır.

123456789
1·
11
ك
12
ق
13
ض
14
خ
15
ط
16
ط
17
ذ
18
—
19
ح
2·
21
ظ
22
غ
23
ك
24
ف
25
م
26
ا
27
غ
28
ذ
29
ن
3·
31
ل
32
—
33
—
34
ظ
35
—
36
—
37
—
38
—
39
ض
4·
41
ر
42
ن
43
د
44
ث
45
ع
46
—
47
—
48
—
49
ق
5·
51
ه
52
ل
53
—
54
ب
55
و
56
ع
57
ا
58
—
59
ث
6·
61
ج
62
م
63
—
64
و
65
ى
66
ه
67
ف
68
ى
69
—
7·
71
س
72
ت
73
—
74
ص
75
ش
76
ز
77
—
78
—
79
ح
8·
81
—
82
ص
83
—
84
—
85
—
86
ج
87
ز
88
ش
89
—
9·
91
لا
92
خ
93
س
94
ر
95
ب
96
د
97
—
98
لا
99
ت

3.1 Y.MTV. 1/9 Şifreleme Cetveli (29 Harf × 2 Homofon)

HarfKodlarHarfKodlarHarfKodlar
ا26, 57ب54, 95ت72, 99
ث44, 59ج61, 86ح19, 79
خ14, 92د43, 96ذ17, 28
ر41, 94ز76, 87س71, 93
ش75, 88ص74, 82ض13, 39
ط15, 16ظ21, 34ع45, 56
غ22, 27ف24, 67ق12, 49
ك11, 23ل31, 52م25, 62
ن29, 42و55, 64ه51, 66
لا91, 98ى65, 68——

3.2 Y.MTV. 1/9 Üç Haneli Sıfırsız Kısım II Lügatinden Seçme Maddeler (s.1–2)

KodOsmanlıca MaddeOkunuşMayıs 1293 Paraleli / Yapısal Not
118اراده / اراده سنيهirâde / irâde-i seniyye—
119استحكام / استحكاماتistihkâm / istihkâmât—
125انتظامintizâm—
126اردوordu—
127اسلحهesliha—
129انضباط / انضباطيهinzibât—
131اهالىahâlî—
136افغانAfgân—
138انتظار / انتظاردهintizâr—
142اختلالihtilâl—
152اسلام / اسلاميهİslâm / İslâmiyye—
157اجنبى / اجنبيهecnebî / ecnebiyye—
175انكلتره / انكلتره لوİngiltere—
182ايتالياİtalya—
184اوستريا / اوستريالوAvusturya—
185ايران / ايرانىÎrân / ÎrânîMayıs 1293: 224 = ايران
191ارمنىErmenî—
192پادشاه / پادشاهىpâdişâh / pâdişâhî—
223روسيه / روسيه لوRusya / Rusyalı—
225بلغار / بلغارستانBulgar / Bulgaristan—
227پرتوستهprotesto—
229بطريهbatarya—
233نفوسnüfûsMayıs 1293: 753 = نفوس
238پاشاpaşaMayıs 1293: 253 = پاشا
241بلوكbölük—
248پيادهpiyâde—
261تاريخلى تلغرافنامه لرينىtârihli telgrafnâmeleriniMayıs 1293: 295 = تلغرافنامه
277تدارك / تداركاتtedârik / tedârikât—
313جبلCebel (Karadağ)—
346ضابط / ضابطانzâbit / zâbitân—
357جاسوسcâsûs—
369محاربهmuhârebe—
433حرب / حربيهharb / harbiyye—
438حركت / حركاتhareket / harekâtMayıs 1293: 344 = حركت
455حكومتhükûmetMayıs 1293: 347 = حكومت
471دولت عليهDevlet-i Aliyye—
495رديفredîf—
517سوارىsüvârî—
522سلاحsilâh—
547صربيه / صربلوSırbiye / Sırplı—
549طرف / طرفندن / طرفنهtaraf / tarafından / tarafınaMayıs 1293: 548 = طرف (birebir aynı sayı bölgesi!)
552طابورtaburMayıs 1293: 549 = طابور؟ / طوپ؟
562طوپtopMayıs 1293: 549 = طابور؟ / طوپ؟
565طاغ / طاغلىdağ / dağlı—
567عسكر / عساكر نظاميهasker / asâkir-i nizâmiyyeMayıs 1293: 557 = عساكر
569عسكر / عساكر ملكيهasâkir-i mülkiyye—
578عصاه / عصيانusât / isyânMayıs 1293: 567 = عصيان
594فرقهfırkaMayıs 1293: 618 = فرقه
596فرانسهFransa—
599قوماندان / قوماندانهkumandan—
617قلعه / قلاعkal‘a / kılâ‘—
619قونسولسkonsolos—
737قره طاغ / قره طاغلىKaradağ / Karadağlı—
749مهماتmühimmât—
756مومى اليهmûmâ-ileyhMayıs 1293: 672 = مشاراليه†
762موقع / مواقعmevki‘ / mevâki‘—
848محاربه / محارباتmuhârebe / muhârebât—
852مفسد / مفسدتmüfsid / mefsedet—
866نظام / نظاميهnizâm / nizâmiyye—
869نفس / نفوسnefs / nüfûsMayıs 1293: 753 = نفوس
877نفر / نفراتnefer / neferât—
882ولايت / ولاياتvilâyet / vilâyât—
947لازمlâzım—
949يونان / يونانلو / يونانستانYûnân / YûnânistanMayıs 1293: 857 = يونان
965يانينهYanya—
987يكىyeni—
Levha B · BOA, Y.MTV. 1/9 s.1 (15 Ramazan 1294 / 23 Eylül 1877)
Levha B · BOA, Y.MTV. 1/9 s.1 (15 Ramazan 1294 / 23 Eylül 1877) — Üstte 29 harflik Kısım I cetveli (58 dolu, 23 boş sayı); altta 118 = اراده سنيه ile başlayan sıfırsız 3 haneli Kısım II kelime lügati.
Levha C · BOA, Y.MTV. 1/9 s.2 (547 = صربيه … 549 = طرف, 552 = طابور … 949 = يونان)
Levha C · BOA, Y.MTV. 1/9 s.2 (547 = صربيه … 549 = طرف, 552 = طابور … 949 = يونان) — Üç haneli Kısım II lügatinin ikinci sayfası: sıfır içeren tüm sayıların (550, 560, 600–610 vb.) atlandığını doğrudan belgeleyen orijinal varaka.

4. BOA, Y.MTV. 1/10 (7 Zilhicce 1294 / 13 Aralık 1877) — 58 / 81 Tam Çözüm ve 5 Sayfalık Lügat

Yedi sayfalık bu miftahın 1. sayfası 58 kutuluk sıralı açma cetvelini (23 boş sayı: 13, 15, 21, 26, 32, 33, 37, 44, 49, 51, 53, 56, 61, 62, 69, 71, 75, 79, 83, 87, 89, 93, 98), 2–5. sayfaları ise حرف با، حرف حا، حرف سين، حرف ميم başlıklarıyla ayrılmış sıfırsız üç haneli kelime lügatini içerir. İlk satırdaki 6 kutu (11, 12, 14, 16, 17, 18), 19–99 arasındaki 52 kutuda tek homofonu bulunan 6 harf (ا، ح، س، ر، ص، و) ile çanak/kuyruk paleografisi üzerinden kesinleştirilmiştir.

123456789
1·
11
ا
12
ح
13
—
14
س
15
—
16
ر
17
ص
18
و
19
ع
2·
21
—
22
ع
23
ب
24
ل
25
غ
26
—
27
ج
28
ه
29
ى
3·
31
ف
32
—
33
—
34
خ
35
ت
36
ف
37
—
38
د
39
ل
4·
41
ث
42
ز
43
ظ
44
—
45
ر
46
لا
47
ط
48
ذ
49
—
5·
51
—
52
ض
53
—
54
ق
55
م
56
—
57
ه
58
ج
59
ز
6·
61
—
62
—
63
ن
64
خ
65
ض
66
ث
67
ذ
68
ى
69
—
7·
71
—
72
ك
73
ق
74
ت
75
—
76
ش
77
و
78
ظ
79
—
8·
81
لا
82
د
83
—
84
ك
85
ش
86
م
87
—
88
ا
89
—
9·
91
ن
92
ب
93
—
94
غ
95
ح
96
ط
97
س
98
—
99
ص

4.1 Y.MTV. 1/10 Şifreleme Cetveli (29 Harf × 2 Homofon)

HarfKodlarHarfKodlarHarfKodlar
ا11, 88ب23, 92ت35, 74
ث41, 66ج27, 58ح12, 95
خ34, 64د38, 82ذ48, 67
ر16, 45ز42, 59س14, 97
ش76, 85ص17, 99ض52, 65
ط47, 96ظ43, 78ع19, 22
غ25, 94ف31, 36ق54, 73
ك72, 84ل24, 39م55, 86
ن63, 91و18, 77ه28, 57
لا46, 81ى29, 68——

4.2 Y.MTV. 1/10 Üç Haneli Sıfırsız Kısım II Lügatinden Seçme Maddeler (s.2–5)

KodOsmanlıca MaddeOkunuşMayıs 1293 Paraleli / Yapısal Not
255المانياAlmanya—
257افلاقEflâk—
261ايرانÎrânMayıs 1293: 224 = ايران
265اشقودرهİşkodra—
279انقرهAnkara—
282اولوبolub—
285اولديغىolduğu—
431پادشاه / پادشاهىpâdişâh / pâdişâhîحرف با başlangıcı (430 atlanmış — sıfırsız!)
434پاشاpaşaMayıs 1293: 253 = پاشا
438باب عالىBâb-ı Âlî—
441بلوكbölük—
446باروتbarut—
449بطريهbatarya—
459پيادهpiyâde—
488تاريخلى تلغرافنامه لرى / ساميلرىtârihli telgrafnâme-i sâmîleriMayıs 1293: 295 = تلغرافنامه
489تفصيلاتtafsîlât—
495تحفظ / تحفظى / تحفظيهtahaffuz / tahaffuziyye—
527تحت الحفظtahtü'l-hıfz499 → 512 geçişi (500–510 atlanmış — sıfırsız!)
551جاسوسcâsûs—
559چركس / چراكسهÇerkes / Çerâkise—
571حضرتلرى / حضرتلرينكhazretleri / hazretlerininحرف حا başlangıcı
685سلطنت سنيهSaltanat-ı Seniyyeحرف سين başlangıcı
695سلاحsilâh—
697سوارىsüvârî—
698سررشتهserrişte109/5'te «بر سررشته [539=شكايت]» eşdizimi
699سفير / سفرا / سفارتsefîr / süferâ / sefâretMayıs 1293: 522 = سفارت (699 → 713 sıfırsız!)
717سوق / سوقياتsevk / sevkiyâtMayıs 1293: 526 = سوق
719شفرهşifreحرف شين başlangıcı
721ششخانهşeşhâne—
728شكايت / شكاياتşikâyet / şikâyâtMayıs 1293: 539 = شكايت
759صرب / صربيه / صربستانSırb / Sırbiye / Sırbistan—
761ضبط / ضابطzabt / zâbitحرف ضاد başlangıcı
874قلعه / قلوبkal‘a / kulûb—
912كتب / كتابkütüb / kitâb898 → 911 geçişi (900–910 atlanmış — sıfırsız!)
927مشاراليهmüşârün-ileyhحرف ميم 1. maddesi! Mayıs 1293: 672 = مشاراليه†
928مومى اليهmûmâ-ileyhحرف ميم 2. maddesi
931مأمور / مأمورينme’mûr / me’mûrîn—
934موقع / مواقعmevki‘ / mevâki‘—
941محاربه / محارباتmuhârebe / muhârebât—
942مملكتmemleket—
944مفسد / مفسدتmüfsid / mefsedet—
951مهاجر / مهاجرينmuhâcir / muhâcirîn—
952محصور / محصوريتmahsûr / mahsûriyyet—
Levha D · BOA, Y.MTV. 1/10 s.1 (7 Zilhicce 1294 / 13 Aralık 1877)
Levha D · BOA, Y.MTV. 1/10 s.1 (7 Zilhicce 1294 / 13 Aralık 1877) — 58 kutuluk (29 harf × 2 homofon; 23 sayı atanmamış) sıralı «Açmak içün» cetveli.
Levha E · BOA, Y.MTV. 1/10 s.3 ve s.5'ten Kısım II Örneği
Levha E · BOA, Y.MTV. 1/10 s.3 ve s.5'ten Kısım II Örneği — 488 = تاريخلى تلغرافنامه لرى, 527 = تحت الحفظ (499 → 512 sıfırsız geçiş!) ve 571 = حضرتلرى maddeleri.

5. BOA, Y.MTV. 1/11 (21 Ocak 1878) Alfabetik Kelime Kodeksi

Taşbaskı/hattat işi bu cetvelde kelimeler حرف الالف، حرف الباء … حرف الياء başlıkları altında toplanmıştır (49 = اشقيا, 122 = بر / برنجى, 124 = باروت, 125 = بلوك, 132 = پاشا, 241 = حرب, 242 = حركت, 295 = سوق, 526 = فرقه, 586 = يونان). Baş harfe göre yapılan bu gruplama, hem Mayıs 1293 defterindeki hem de Y.MTV. 1/9'daki (549 = طرف, 552 = طابور) Kısım II dizilim mantığını doğrudan açıklar.

Levha F · BOA, Y.MTV. 1/11 (17 Muharrem 1295 / 21 Ocak 1878)
Levha F · BOA, Y.MTV. 1/11 (17 Muharrem 1295 / 21 Ocak 1878) — «حرف الالف، حرف الباء …» başlıklarıyla tanzim edilmiş Bâbıâlî alfabetik kelime kodeksi (49 = اشقيا, 132 = پاشا, 242 = حركت, 295 = سوق, 526 = فرقه).